سالیانه حدود 50000 زن در سراسر جهان به علت پرفشاری خون بارداری می میرند و نزدیک به همین تعداد نیز در اثر عوارض پره اکلامپسی از جمله خونریزی مغزی، نارسایی کلیه و موارد دیگر جان خود را از دست می‌دهند؛ این در حالی است که شمار بیمارانی که دچار عوارض جدی ناشی از بیماری می شوند به مراتب بیشتر از میزان مرگ و میر آن است (1).
پره اکلامپسی یکی از عوارض بارداری و به عنوان علت اصلی موربیدیتی و مرگ و میر مادر و جنین شناخته می‌شود (2). شیوع پره اکلامپسی حدود 4-5% است که با افزایش فشار خون و دفع پروتئین در ادرار بعد از هفته 20 مشخص می شود. وقتی تشنج یا همولیز، افزایش آنزیم های کبدی و کاهش پلاکت (سندرم هلپ) ایجاد شود پره اکلامپسی می تواند سبب اکلامپسی گردد (3).
بررسی های متعددی در مورد آزمون های تشخیصی پره‌اکلامپسی صورت گرفته است؛ ولی در حال حاضر هیچگونه آزمون غربالگری قابل اعتماد، معتبر و اقتصادی برای پره‌اکلامپسی وجود ندارد و تنها با مراقبت های برنامه‌ریزی شده قبل از زایمان می توان پره اکلامپسی را در مراحل اولیه تشخیص داد.
نخستین قدم در پیشگیری از بروز پره اکلامپسی، شناسایی زودرس زنان در معرض خطر و درمان این زنان طی مراقبت های پره ناتال است؛ لذا یک تست مناسب تشخیصی و غربالگری که ارزان قیمت بوده و برای تمام زنان حامله مفید و غیر تهاجمی باشد، لازم است. شواهد کلینیکی و بیوشیمیایی بسیاری نشان می دهند که اختلال عملکرد سلول آندوتلیال ممکن است علت اولیه در پاتوژنز پره اکلامپسی باشد (4).
اختلال عملکرد آندوتلیال با افزایش سطح مارکرهای التهابی ارتباط دارد. دیده شده است که در زنان با پره‌اکلامپسی چندین مارکر نسبت به بارداری طبیعی بالاترند (5) مانند CRP که یک مارکر التهابی سیستمیک است (6).
CRP در ابتدا توسط Tillett و Francis در سال 1930 به عنوان یک ماده در سرم بیماران با التهاب حاد کشف شد (7). CRP یک مارکر بافت های آسیب دیده و التهابی است. سطح مادری CRP در پره اکلامپسی آشکار افزایش می یابد؛ اما هنوز در مورد استفاده از آن به عنوان مارکر پیش‌بینی کننده پره‌اکلامپسی در طول سه ماهه اول و دوم بارداری شک وجود دارد (8). این مارکر یک پروتئین فاز حاد است که توسط هپاتوسیت ها در پاسخ به آسیب بافتی شدید، عفونت میکروبی، بیماری اتوایمیون سیستمیک و تومورهای بدخیم ساخته می شود. CRP یکی از اساسی ترین و سریع ترین پاسخ ها به آسیب التهابی است و بیشتر از 70 سال است که برای تشخیص و ارزیابی عفونت حاد و التهاب بکار برده می شود. اخیرا نشان داده اند که CRP در مایع آمنیوتیک و ادرار جنین قابل اندازه گیری است. افزایش غلظت CRP مایع آمنیوتیک با افزایش خطر زایمان زودرس، عفونت مایع آمنیوتیک، کوریوآمنیونیت، عفونت بند ناف و پره اکلامپسی ارتباط دارد (9). شناسایی بیشتر عوامل پیش بینی کننده و زمینه ساز پرفشاری خون در بارداری با تشخیص سریع تر بیماری می‌تواند در کاهش مرگ و میر و عوارض ناشی از بیماری در مادر و جنین نقش به‌سزایی داشته باشد. تاکنون مطالعات زیادی در زمینه ارتباط پره اکلامپسی با CRP صورت گرفته است.
بیگی و همکاران یک مطالعه کوهورت در بیمارستان آرش تهران در مورد ارتباط پره اکلامپسی وCRP در 170 مادر باردار انجام دادند و دریافتند که ارتباط معنی داری بین سطوح CRP و پره اکلامپسی وجود دارد (10). همچنین مطالعه سطح CRP سرم مادران بارداری که بارداری طبیعی و پره اکلامپسی داشتند، توسط آیت اللهی و همکارانش به صورت مقطعی، موقع زایمان انجام شد که ارتباط معنی داری بین CRP و پره اکلامپسی وجود داشت (11). از طرف دیگر Savvidou و همکاران هیچ تفاوتی در سطح CRP بین خانم هایی که دچار پره اکلامپسی شدند با خانم های باردار طبیعی پیدا نکردند (12).Djurovic و همکاران نیز گزارش کردند که هیچ ارتباطی بین غلظت CRP و خطر پره اکلامپسی وجود ندارد (13). Wolf و همکاران (14) و Tjoa و همکاران (8) دریافتند که خانم های بارداری که بعداً دچار پره اکلامپسی شدند سطح CRP بالاتری داشتند. Qiu و همکاران نتیجه گرفتند زنانی که دچار پره‌اکلامپسی می شدند به طور ویژه از نظر آماری غلظت CRP بالاتری نسبت به زنان دارای فشار خون طبیعی داشتند (15).
همان طور که قبلأ اشاره شد پره اکلامپسی یکی از مشکلات شایع زمان بارداری است که باعث افزایش مرگ و میر مادری و پره ناتال می شود و علت بیش از 40 درصد زایمان‌های زودرس ایاتروژنیک می باشد (16). اینکه بارداری چگونه می تواند باعث ایجاد یا تشدیدکننده فشار خون گردد، هنوز علیرغم سالها تلاش بی وقفه در این زمینه ناشناخته مانده است و این اختلالات جزء مهم ترین مشکلات حل نشده مامایی می باشد (17). خطرات عمده ای که بیمار مبتلا به پره اکلامپسی را تهدید می کند عبارتند از: فشار خون شدید و اورژانس های فشار خون (خونریزی داخل مغزی، آنسفالوپاتی هایپرتانسیو)، نارسایی حاد کلیه، نارسایی احتقانی قلب، جداشدن زودرس جفت، انعقاد داخل عروقی منتشر (DIC) ، افزایش فشار داخل مغز و ادم ریوی (18). همچنین یکی از عوارض پره اکلامپسی شدید سندرم HELLP (همولیز، افزایش سطح آنزیم های کبدی و کاهش تعداد پلاکت) می باشد. اختلال شدید در اعمال کبد، کلیه، ریه و سیستم عصبی مرکزی نتیجه پره اکلامپسی شدید می باشد که نیازمند توجه شدید و مراقبت ویژه در درمان این بیماری است.
تشخیص زودرس و درمان مناسب سبب طولانی شدن بارداری می شود و شرایط را طوری بهبود می بخشد که خیلی موارد ماحصل کار برای جنین و مادر رضایت بخش است (18)؛ لذا این مطالعه با هدف تعیین ارتباط CRP نیمه اول بارداری با وقوع پره اکلامپسی انجام شد.
در این مطالعه کوهورت آینده نگر کلیه خانم های باردار با سن بارداری کمتر از 20 هفته که به مطب پزشکان متخصص زنان همکار این طرح (سه پزشک متخصص زنان در شهرستان نور) جهت مراقبت های دوران بارداری مراجعه نموده بودند و معیارهای ورود به مطالعه را داشتند تا زمان تکمیل حجم نمونه (400 نفر) تحت بررسی قرار گرفتند.
شرایط ورود به مطالعه عبارت بود از سن بارداری زیر 20 هفته، بارداری تک قلویی، عدم وجود سابقه بیماری دیابت، عدم وجود پرفشاری خون، بیماری کلیوی و عفونت های سیستمیک از قبل از بارداری.
در صورتی که در طی بارداری و پس از ورود در مطالعه، خانم باردار دچار عفونت های شدید سیستمیک از جمله سرخجه می گردید از مطالعه خارج می شد. سن بارداری براساس LMP (اولین روز آخرین قاعدگی) و اولین سونوگرافی انجام شده قبل از هفته 20 بارداری تعیین می‌گردید. در صورتی که خانم باردار قاعدگی نامنظم داشت و LMP مشخصی نداشت برای تعیین سن بارداری از اولین سونوگرافی انجام شده قبل از هفته 20 بارداری استفاده شد. طبق پرسشنامه ایی که از قبل تنظیم شده بود اطلاعات لازم از خانم های باردار گرفته شد. این پرسشنامه شامل اطلاعات دموگرافیک، سابقه باروری و بارداری های قبلی، قد و وزن خانم باردار، مصرف آهن و اسید فولیک 3 ماه قبل از بارداری و در طول بارداری، مصرف کلسیم (کلسیم از هفته 18 بارداری به صورت یک روز در میان با دوز mg500 به خانم‌های باردار داده شد) و مولتی ویتامین در طول بارداری، مصرف سیگار توسط خود فرد یا اطرافیان سابقه بیماری های قبلی وابتلا به بیماری های عفونی در طی بارداری بود.
به محض ورود به مطالعه، آزمایش خون برای تعیین سطح CRP برای کلیه مادران باردار انجام شد و تا زمان زایمان مراقبت های روتین دوران بارداری انجام شد. آزمایش CRP کلیه مادران تحت مطالعه در یک آزمایشگاه در شهرستان نور انجام شد تا اطمینان بیشتری از یکسان بودن نحوه انجام آزمایشها و کیت های مورد استفاده وجود داشته باشد. با توجه به اینکه اغلب آزمایشگاه ها تنها به گزارش موارد مثبت یا منفی CRP اکتفا می نمودند، با یک آزمایشگاه در شهرستان نور هماهنگی به عمل آمد تا سطح CRP در کلیه نمونه های سرمی اندازه گیری شود.
CRP پلاسمای نمونه های گرفته شده با استفاده از ارزیابی Immunoturbidometric با آنالیزور فتومتریک اندازه گیری شد (کیت پارس آزمون- ایران). اطلاعات بعد از زایمان نیز پس از هماهنگی با بیمارستان امام خمینی شهرستان نور با مطالعه پرونده نمونه های گرفته شده تکمیل شد.
پره اکلامپسی خفیف به عنوان فشار خون سیستولیک ≥mmHg140 و فشار خون دیاستولیک ≥mmHg90 بعد از هفته 20 بارداری و دفع پروتئین در ادرار ≥mg300 در ادرار 24 ساعته یا≥ 1 بر طبق تعریف کمیته ترمینولوژی ACOG تعریف شد. پره اکلامپسی شدید براساس فشار خون دیاستولیک ≥mmHg110یا پروتئین اوری ≥2 یا وجود علائمی همزمان با افزایش فشار خون مانند سردرد، الیگوری، افزایش کراتینین سرم، ترومبوسیتوپنی، افزایش آنزیم‌های کبدی، ادم ریوی (طبق تعریف کمیته ترمینولوژی ACOG) تشخیص داده شدند (19).
کلیه اطلاعات موجود در پرسشنامه و اطلاعات اخذ شده طی بارداری و پس از زایمان با استفاده از نرم افزار آماریSPSS ویرایش 15 و با آزمون‌های تحلیل واریانس یک طرفه، تعقیبی توکی، آنالیز رگرسیون لجستیک و منحنی ROC، تجزیه و تحلیل آماری شد و p-value کمتر از 05/0 معنی‌دار تلقی گردید.
در این مطالعه میانگین سنی مادران باردار 5/5±2/26 سال، میانگین شاخص توده بدن kg/m25/4±2/26، میانگین غلظت سرمی CRP، mg/l7/2±5/3، میانگین تعداد سقط کمتر از 1 با حداکثر 2 و حداقل صفر، میانگین تعداد بارداری 98/0±8/1 با حداکثر 6 و حداقل 1 بارداری بود.
7/99% مادران باردار مصرف فروس سولفات در بارداری، 3/72% مصرف اسید فولیک 3 ماه قبل از بارداری، 3/82% مصرف اسید فولیک در بارداری، 5/45% مصرف مولتی ویتامین در بارداری و 8/55% مصرف کلسیم در بارداری (از هفته 18 بارداری به صورت یک روز در میان با دوز mg500) و 2/44% عدم مصرف کلسیم در بارداری را داشتند (223 نفر کلسیم مصرف می کردند و 177 نفر کلسیم مصرف نمی‌کردند).
طبق جدول 1 سطح میانگین CRP در سه گروه مورد نظر (خانم های باردار طبیعی، خانم های مبتلا به پره اکلامپسی خفیف و شدید) به ترتیب عبارت بود از 15/3،95/6 و mg/l68/9 و شیوع پره اکلامپسی خفیف و شدید به ترتیب 4% و 5/4% بود.
نتایج تحلیل واریانس یکطرفه نشان داد که بین میانگین CRP در سه گروه اختلاف معنیداری وجود داشت (0001/0p<). همچنین براساس نتایج آزمون تعقیبی توکی برای مقایسه دو به دوی میانگین گروهها، بین گروه خفیف با طبیعی، شدید با طبیعی و خفیف با شدید اختلاف معنیداری مشاهده شد (05/0p<).
با استفاده از آنالیز رگرسیون لجستیک، عوامل بالقوه موثر بر وقوع پره‌اکلامپسی همراه با سطح CRP مورد بررسی قرار گرفتند. این آنالیز برای پره‌اکلامپسی خفیف و شدید در مقایسه با بارداریهای طبیعی انجام گرفت.
طبق جدول 2 عوامل بالقوه موثر بر وقوع پره اکلامپسی شامل: BMI، مصرف کلسیم، بارداری اول، سن کمتر از 19 و بالاتر از 35 سال و نیز سطح CRP در مدل آنالیز رگرسیون لجستیک وارد شدند. در آنالیز رگرسیون لجستیک، ارتباط معنیداری بین سطح CRP و پره اکلامپسی خفیف (71/1OR=، 11/2-39/1CI= 95%) و شدید (45/2OR= و 34/3-80/1CI=95%) یافت شد. بدین معنا که با 1 واحد افزایش در سطح CRPسرم، مخاطره وقوع پره اکلامپسی خفیف 71/1 برابر و به مخاطره وقوع پره اکلامپسی شدید 45/2 برابر می‌شود.
عوامل دیگر به جز مصرف کلسیم، هیچیک ارتباط معنیداری با وقوع هر دو نوع پره اکلامپسی نداشتند.
سطح مؤثر CRP (نقطه برش) در پره‌اکلامپسی خفیف با استفاده از آنالیز منحنی ROC با حساسیت 94% و ویژگی 81%، mg/l35/5 بود بدین معنا که با نقطه برش mg/l35/5 می توان 94% افرادی را که دچار پره اکلامپسی خفیف میشوند (CRP بالای mg/l35/5) و 81% افرادی را که سالمند هستند (CRP کمتر از mg/l35/5) به درستی تشخیص داد (نمودار 1).
سطح مؤثرCRP (نقطه برش) در پره‌اکلامپسی شدید با استفاده از آنالیز منحنی ROC با حساسیت4/94% و ویژگی5/82%، mg/l45/5 بود. یعنی با نقطه برش mg/l45/5 می توان 4/94% افرادی را که دچار پره اکلامپسی شدید میشوند (CRP بالای mg/l45/5) و 5/82% افرادی را که سالمند (CRP کمتر از mg/l45/5) به درستی تشخیص داد (نمودار 2).
سطح مؤثر CRP (نقطه برش) در پره‌اکلامپسی خفیف در افرادی که کلسیم مصرف می کردند با استفاده از آنالیز منحنی ROC با حساسیت 7/66% و ویژگی94%، mg/l9/7 بود. یعنی با نقطه برش mg/l9/7 می‌توان 7/66% افرادی که کلسیم مصرف می کردند و دچار پره اکلامپسی شدید می‌شدند (CRP بالای mg/l9/7) و 94% افرادی که کلسیم مصرف می کردند و سالم بودند (CRP کمتر از mg/l9/7) را به درستی تشخیص داد.
سطح مؤثر CRP (نقطه برش) در پره‌اکلامپسی خفیف در افرادی که کلسیم مصرف نمی کردند با استفاده از آنالیز منحنی ROC با حساسیت 6/84% و ویژگی 7/81%، mg/l75/5 بود. یعنی با نقطه برش mg/l75/5 می‌توان 6/84% افرادی که کلسیم مصرف نمی کردند و دچار پره‌اکلامپسی شدید می‌شدند (CRP بالای mg/l75/5) و 7/81% افرادی که کلسیم مصرف نمی کردند و سالم بودند (CRP کمتر از mg/l75/5) را به درستی تشخیص داد.
سطح مؤثر CRP (نقطه برش) در پره‌اکلامپسی شدید در افرادی که کلسیم مصرف می کردند با استفاده از آنالیز منحنی ROCبا حساسیت 50% و ویژگی 100%، mg/l2/14 بود یعنی با نقطه برش mg/l2/14 می توان 50% افرادی که کلسیم مصرف می‌کردند و دچار پره‌اکلامپسی شدید می‌شدند (CRP بالای mg/l2/14) و 100% افرادی که کلسیم مصرف می کردند و سالم بودند (CRP کمتر از mg/l2/14) را به درستی تشخیص داد.
سطح مؤثر CRP (نقطه برش) در پره‌اکلامپسی شدید در افرادی که کلسیم مصرف نمی کردند با استفاده از آنالیز منحنی ROCبا حساسیت 94% و ویژگی 79%، mg/l45/5 بود. یعنی با نقطه برش mg/l45/5 می‌توان 94% افرادی که کلسیم مصرف نمی کردند و دچار پره‌اکلامپسی شدید می‌شدند (CRP بالای mg/l45/5) و 79% افرادی که کلسیم مصرف نمی کردند و سالم بودند (CRP کمتر از mg/l45/5) را به درستی تشخیص داد.
در این مطالعه سطح CRP سرم در 400 خانم باردار در نیمه اول بارداری اندازه گیری شد و تمام این نمونه ها تا پایان بارداری پیگیری شدند. از بین این نمونه ها 366 نفر (5/91%) بارداری طبیعی، 16 نفر (4%) پره اکلامپسی خفیف، 18 نفر (5/4%) پره اکلامپسی شدید داشتند و میانگین غلظت سرمی CRP در سه گروه مادران به‌طور معنیداری متفاوت بود؛ به صورتی که سطح CRP در نیمه اول بارداری در خانم های بارداری که بعداً دچار پره اکلامپسی می شدند بالاتر از بارداری طبیعی بود و با افزایش سطح CRP، شدت پره‌اکلامپسی بیشتر شد.
در آنالیز رگرسیون لجستیک، ارتباط معنیداری بین سطح CRP و پره اکلامپسی خفیف و شدید یافت شد و عوامل دیگر به‌جز مصرف کلسیم، هیچیک ارتباط معنیداری با وقوع هردو نوع پره اکلامپسی نداشتند. اگرچه در پره اکلامپسی شدید در سنین کمتر از 19 و بالای 35 سال،60/3=OR است، ارتباط معنیداری بین سن و وقوع پره اکلامپسی شدید یافت نشد. در صورتی که این ارتباط معنی‌دار بود، می‌شد نتیجه گرفت که قرار گرفتن مادر در سنین پر خطر از نظر پره‌اکلامپسی (زیر 19 و بالای 35 سال) باعث افزایش حدود 5/3 برابری احتمال وقوع پره اکلامپسی شدید می‌شود؛ ولی در حال حاضر با توجه به فاصله اطمینان به دست آمده و عدم معنی‌دار بودن این ارتباط در این مطالعه، نمی‌توان به چنین نتیجه‌ای دست یافت.
طبق آنالیز منحنی ROC با نقطه برش CRP mg/l35/5 می‌توان 94% افرادی را که دچار پره اکلامپسی خفیف میشوند و 81% افرادی را که سالمند به درستی تشخیص داد. در مورد پره اکلامپسی شدید نیز با نقطه برش CRP mg/l45/5 می توان 4/94% افرادی را که دچار پره‌اکلامپسی شدید می شوند و 5/82% افرادی را که سالمند به درستی تشخیص داد.
Savvidou و همکاران مطالعه ای تحت عنوان"سطح CRP در زنان بارداری که بعداً دچار پره اکلامپسی شدند" انجام دادند. هدف از این مطالعه این بود که آیا پاسخ التهابی مادر می تواند پره اکلامپسی را پیش‌بینی کند؟ هیچ تفاوتی در سطح CRP بین خانم هایی که دچار پره اکلامپسی شدند با خانم های باردار طبیعی پیدا نکردند (12). همچنینDjurovic و همکاران مطالعه‌ای انجام دادند (13) و گزارش کردند که هیچ ارتباطی بین غلظت CRP و خطر پره اکلامپسی وجود ندارد. ممکن است علت مغایرت نتایج این دو مطالعه با نتایج مطالعه حاضر تفاوت در نوع مطالعه، حجم نمونه و محل انجام مطالعه باشد.
نتایج مطالعه کنونی مشابه مطالعه ایی بود که Wolf و همکاران (14) و Tjoa و همکاران (8) و بیگی و همکاران (10) انجام دادند و در سه ماهه اول بارداری CRP را اندازه گیری نمودند و مشخص شد که خانم های بارداری که بعداً دچار پره اکلامپسی شدند سطح CRP بالاتری داشتند.
در مطالعه دیگری که در سال 2004 توسط Qiu و همکاران تحت عنوان مطالعه آینده نگر غلظت CRP سرم مادر و خطر پره اکلامپسی انجام شد نتیجه گرفتند زنانی که دچار پره‌اکلامپسی می شدند به طور ویژه از نظر آماری غلظت CRP بالاتری نسبت به زنان دارای فشار خون طبیعی داشتند (15) که مشابه نتایج کنونی بود.
بیگی و همکاران مطالعه ای تحت عنوان ارتباط سطح CRP در سه ماهه اول بارداری و وقوع پره اکلامپسی در 170 خانم باردار انجام دادند و مشاهده کردند که میانگین سطح سرمی CRP در زنان مبتلا به پره اکلامپسی در مقایسه با زنانی با بارداری طبیعی بالاتر است (18/6 در برابر mg/l 12/4). افراد با 4≤CRP در معرض خطر بالاتری برای ابتلا به پره اکلامپسی قرار داشتند؛ به عبارتی بیماران با 4≤CRP، 15/6 برابر نسبت به افراد با 4> CRP شانس ابتلا به پره اکلامپسی داشتند (10) که مشابه نتایج کنونی بود.
در مطالعه دیگری که توسط آیت اللهی و همکارانش در شهر مشهد به صورت مقطعی انجام شد، سطح CRP سرم مادران بارداری که بارداری طبیعی و پره اکلامپسی داشتند موقع زایمان اندازه‌گیری شد. سطح CRP در خانم های باردار طبیعی mg/l2±7/6، در خانم های باردار با پره‌اکلامپسی خفیف mg/l1/7±2/9 و در پره‌اکلامپسی شدید mg/l3/7±8/12 بود (11). سطوح CRP به‌دست آمده در این مطالعه در تمام گروهها بالاتر از سطوح به‌دست آمده در مطالعه حاضر بود که می توان آن را مرتبط با اختلاف مکانی دو مطالعه در دو شهر با موقعیت جغرافیایی متفاوت یا اختلاف کیت های آزمایشگاهی و یا اختلاف زمان اندازه گیری CRP (در مطالعه مشهد در زمان زایمان، در مطالعه ما در نیمه اول بارداری) دانست.
در مورد مصرف کلسیم، مشاهده شد که مادرانی که مکمل کلسیم مصرف می نمودند، نسبت به دیگر مادران با سطوح بالاتر CRP دچار پره اکلامپسی خفیف یا شدید می‌شدند.
در مورد تاثیر مصرف مکمل کلسیم بر وقوع پره‌اکلامپسی تاکنون مطالعات زیادی انجام شده که اغلب حاکی از اثر پیشگیری‌کننده مصرف کلسیم بر وقوع پره اکلامپسی می‌باشند. فرض شده که کاهش جذب کلسیم با تحریک آزاد شدن هورمون پاراتیروئید و رنین و در نتیجه افزایش غلظت کلسیم داخل سلولی در سلول‌های عروق عضلات صاف می‌تواند سبب افزایش فشار خون و انقباض عروق شود. احتمال دیگر برای عملکرد مکمل کلسیم در کاهش فشار خون این است که کلسیم، آزاد شدن هورمون پاراتیروئید و غلظت کلسیم داخل سلولی را کاهش می‌دهد؛ بنابراین انقباض عضلات صاف کاهش می‌یابد و عروق دیلاته می‌شود. همچنین کلسیم ممکن است یک اثر غیر مستقیم روی عملکرد عضلات صاف به وسیله افزایش سطح منیزیم داشته باشد (20). با توجه به اینکه در این مطالعه مادران مصرف‌کننده کلسیم با سطوح بالاتر CRP دچار پره‌اکلامپسی می‌شدند، این نتیجه با نتایج سایر مطالعات که اثر حفاظتی کلسیم در مورد پره اکلامپسی را مطرح کرده بودند، همخوانی دارد.
تولید CRP به‌وسیله آزاد شدن سیتوکین‌های پیش التهابی شامل اینترلوکین 1 و6 و تومور نکروتیک فاکتور آلفا تحریک می شود (21) و از آنجایی که سیتوکینها در اتیولوژی عوارض مختلف بارداری مانند پره اکلامپسی نقش دارند، بنابراین افزایش سطح CRP در سه ماهه دوم بارداری با افزایش خطر پره اکلامپسی ارتباط دارد (8،15) که مطابق با نتایجی است که این پژوهش به آن رسیده است.
همچنین طبق مطالعاتی که انجام شده به خوبی مشخص شده است که پره اکلامپسی، خطر محدودیت رشد جنین و کم وزنی زمان تولد را افزایش می دهد. میزان بالای آپوپتوز در جفت زنانی که دچار محدودیت رشد جنین و پره اکلامپسی می باشند، ممکن است سبب تحریک آزاد شدن CRP گردد (8). بنابراین سطح CRP در زنانی که دچار محدودیت رشد جنین و پره اکلامپسی می باشند، افزایش می یابد و این مطابق با نتایجی است که این پژوهش به آن دست یافته است. شواهد زیادی وجود دارند که پره اکلامپسی بیماری سیستمیک التهابی است. ممکن است التهاب، علت پاتوژنیک شایع پره‌اکلامپسی باشد (22).
با توجه به این که CRP در التهاب و عفونت افزایش می‌یابد، این نتیجه به دست می‌آید که سطوح CRP در پره‌اکلامپسی افزایش می یابد و همچنین سطوح CRP با شدت پره اکلامپسی ارتباط دارد. براساس یافته‌ها بین سطح CRP و وقوع پره اکلامپسی، رابطه وجود دارد که از نظر بالینی نیز قابل توجیه است؛ چرا که عوامل افزایش‌دهنده سطح CRP مانند انواع التهاب و عفونت در مادر، می توانند موجب پره‌اکلامپسی گردند.
با توجه به نتایج به دست آمده به نظر می رسد مارکر التهابی CRP می تواند در پیش بینی وقوع پره اکلامپسی موثر باشد. شاید بتوان گفت مادران بارداری که در نیمه اول بارداری CRP بالایی دارند، باید از نظر پره اکلامپسی در طی بارداری تحت بررسی دقیق تری قرار گیرند و البته پیشنهاد می شود مطالعات دیگری نیز با نمونه های متفاوت و تعداد بیشتر برای تعیین این ارتباط انجام گیرند.
در نهایت از تمامی دوستانی که در انجام این مطالعه به ما کمک کردند از جمله پزشکان متخصص زنان و زایمان شهرستان نور، آزمایشگاه دکتر محسنی، پرسنل بیمارستان امام خمینی به ویژه پرسنل زایشگاه و شرکت پارس آزمون در جهت تهیه کیتها کمال تشکر و قدردانی را می‌نماییم.
در ضمن هیچ تعارض منافعی در این مطالعه وجود نداشت.
