en مقايسه اثرات HMG و متفورمين همراه با HMG با دوز پايين در افراد مبتلا به PCOS مقاوم به كلوميفن سيترات سندرم تخمدان پلي‌كيستيك (PCOS) از بيماريهاي شايع است كه با اختلال تخمك‌گذاري و ناباروري همراه مي‌باشد. شيوع اختلال تخمك‌گذاري در جامعه عمومي 40% گزارش شده است. اولين قدم در درمان PCO كاهش وزن و پس از آن درمان دارويي است. كلوميفن سيترات اولين دارو براي القاي تخمك‌گذاري است؛ ولي با توجه به مقاومت بعضي از بيماران به كلوميفن، براي درمان بيماران از روشهاي ديگر استفاده مي‌كنند. اين مطالعه جهت ارزيابي اثر متفورمين روي تحريك تخمدان همراه با استفاده از دوز پايين HMG در بيماران مبتلا به PCOS مقاوم به كلوميفن انجام گرفت. 34 بيمار مقاوم به كلوميفن به طور تصادفي يك در ميان به دو گروه مساوي تقسيم شدند. 17 بيمار، متفورمين همراه با HMG دريافت نمودند (گروه A). به 17 بيمار ديگر فقط HMG داده شد(گروه B). قبل از تجويز متفورمين، بيماران تحت بررسي هورموني و GTT قرار گرفتند. متفورمين به ميزان mg500 سه بار در روز تجويز شد. سپس ماه بعد HMG به بيماران تزريق گرديد. پاسخ به درمان بر اساس تعداد و ميزان رشد مناسب فوليكولي (mm 18-16) و ميزان باروري ارزيابي شد. هر دو گروه به يك ميزان تحت تحريك تخمك‌گذاري قرار گرفتند و در طول يك سيكل با هم مقايسه شدند. يافته‌ها با استفاده از آزمونهاي آماري T-test و Chi-Square آناليز شد. بر اساس نتايج اين مطالعه در گروه A بطور متوسط در هر فرد 9/1±4/2 و در گروه دوم به طور متوسط 4/1±3/1 فوليكول رشد مناسب داشت. همچنين در گروه A بطور متوسط طول تحريك 4/1±5/10 روز (77/0=P) و در گروه B مدت زمان تحريك 4/1±10 (17/0=P) روز بود. بين دو گروه از نظر روزهاي تحريك، تعداد آمپول‌هاي مصرفي و تعداد فوليكول‌هاي رشد كرده اختلاف آماري معني‌داري وجود نداشت. ميزان حاملگي در گروه A 4/29% و در گروه B 8/11% بود كه اين اختلاف معني‌دار نبود. در گروه A، 4 بيمار هيپرانسولينمي داشتند كه همگي داراي رشد فوليكولي مناسب بودند؛ ولي در گروه B، 5 بيمار هيپرانسولينمي و يك نفر رشد فوليكولي مناسب داشتند. در نتيجه مي‌توان گفت متفورمين هميشه نمي‌تواند در همه بيماران PCOS مقاوم به كلوميفن مفيد باشد و توصيه مي‌شود از آن در بيماران هيپرانسولينمي مقاوم به كلوميفن استفاده شود. Polycystic ovary syndrome (PCO) is the most common problem among ovarian dysfunctions that accompany infertility and ovulation problem. The prevalence of ovulation dysfunction is reported as high as 40% in general population. The first step in management of PCO is weight reduction and then drug therapy. Clomiphen citrate is the first choice for ovulation induction. Considering the resistance of some patients to this drug, other methods have been also employed. This study evaluated whether metformin had beneficial effect in clomiphen resistant patients with polycystic ovarian syndrome in an infertility clinic or not. Thirty-four patients resistant to clomiphene were randomly divided in to 2 groups. One group was treated with metformin plus HMG (group A) and the other with HMG alone (group B). Hormonal assessment and GTT were performed before administration of 1500 g of metformin (500mg three times daily). HMG was injected the next month. The response was assessed by the restoration of follicle growth (16-18mm) and pregnancy rate. The findings were analyzed by T-test and Chi-Square. In the first group, we had 2.4±1.9 adequate follicle response in each patient. In the second group we had 1.3±1.4 adequate follicle responses. For the first group the number of HMG was 6.2±1.4 while for the second group it was 6.1±1. In the first group (P=0.17) the stimulation length was 10.5±1.4 days (P=0.77), and in the second group, it was 10±1.4 days. There was no significant difference in length of stimulation and total HMG received among the two groups. For the first group, the pregnancy rate was 29.4% and in the second groups, the rate appeared to be 11.8% (P=0.199), the difference was not statistically significant. In the first group, there were four patients with hyperinsulinemia, all of them had follicle growth. But in the second group, there were five patients with hyperinsulinemia but only one of them had follicle response. Metformin is not always beneficial when given to clomiphene-resistant infertile women with PCO in clinical practice. We recommend that the use of metformin in PCO patients with hyperinsulinemia. تحریک تخمک‌گذاری، تخمدان پلی کیستیک، متفورمین، گنادوتروپین یائسگی انسان Ovulation induction, Polycystic ovary, Metformin, Human menopausal genadotropin 123 129 https://www.jri.ir/article/117 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/117.pdf TaherehNazariDepartment of Obstet . and Gynecol Fateme Zahra Infertility Center, Shahid Yahyanejad Hospital, Babol University of Medical Science, Babol, Iranطاهرهنظريnazaritahere@yahoo.com233MahmoudHaji AhmadiDepartment of Obstet . and Gynecol Fateme Zahra Infertility Center, Shahid Yahyanejad Hospital, Babol University of Medical Science, Babol, Iranمحمودحاجي احمدي 261MahtabZeinalzadehDepartment of Obstet . and Gynecol Fateme Zahra Infertility Center, Shahid Yahyanejad Hospital, Babol University of Medical Science, Babol, Iranمهتابزينال زاده189SedighehEsmaeilzadehDepartment of Social Medicine, Faculty of Medicine, Babol University of Medical Science & Health Services, Babol, Iran262MaryamGholizadehDepartment of Obstet . and Gynecol Fateme Zahra Infertility Center, Shahid Yahyanejad Hospital, Babol University of Medical Science, Babol, Iranمريم قلي زاده 263MehrangizBaleggiBabol University of Medical Sciences, Babol, Iranمهرانگيزبالغي232