en جدال حيات: بررسي اجمالي تئوري‌هاي سقط جنين با اينكه در ابتداي سده بيست‌ويكم به سر مي‌بريم و به ميمنت فعاليت‌هاي فداكارانة پيشينيان طي سدة گذشته، ميراث‌بر يك انديشه و نظام حقوق بشر در هر دو سطح ملي و بين المللي مي‌باشيم؛ ولي متاسفانه هنوز شاهد برخوردهاي خشن، عاطفي و غيرعاقلانه ميان طرفداران و مخالفان سقط جنين هستيم. منازعات عملي پيرامون مساله سقط جنين بدون غور در مباني نظري و برساختن يك منظر موجه شدني تئوريك در اين ارتباط، قابل حل و رفع نسبي نيستند. از اين رو،‌در اين مقاله تلاش مي‌كنيم به بررسي هر چند اجمالي نظريه‌هاي عمده درباره سقط جنين بپردازيم و ضمن بيان استدلال‌هاي اصلي مورد ادعاي هر يك از اين نظريه‌ها، نقاط ضعف و قوت آن‌ها را تحليل نماييم. با اين حساب، نخست، مساله سقط جنين از يك ديد نظري بيان خواهد شد. بدين معنا كه فارغ از جنبه‌هاي عملي و به دور از غوغاهاي عاطفي و سياسي،‌سعي مي‌شود سوال‌(ها) يا مساله(هاي) بنياديني كه قبول يا رد سقط جنين با پرداختن به آن موجه شدني‌تر مي‌گردد، بيان شود. دوم، به عنوان يكي از باسابقه‌ترين نظريه‌ها، تئوري تقدس حيات در مخالفت با سقط جنين بيان و بررسي مي‌گردد. بسياري از ديدگاه‌هاي اخلاقي ديني در قالب اين نظريه شرح و بسط يافته‌اند. سوم، تئوري آزادي اراده در طرفداري از سقط جنين شرح و نقد خواهد شد كه محمل بخش عمده‌اي از ادعاها، اگرچه نه همه ادعاهاي عمده، ليبرال و همچنين تئوري‌هاي زن‌گرا مي‌باشد. پيداست كه دو تئوري ياد شده به نحو كلي و تا حدي بسيط، مدعي پذيرش يا رد اقدام به پايان دادن به حيات جنين مي‌باشند. آيا مي‌توان از چنين برخورد يكسره وكلي پرهيز كرد و به موضوع از منظري متفاوت نگريست؟ چهارم، و بر اين اساس، به تئوري ارزش سرمايه مي‌پردازيم كه علي الظاهر ديدگاهي متفاوت از دو نظريه قبلي اتخاذ كرده است. از اين ديد، مساله پايان دادن يا ندادن به زندگي موجودي به نام جنين بستگي به ميزان سرمايه‌گذاري و ارزش آن دارد. پنجم، يكي ديگر از رويكردهاي متفاوت كه در پي اتخاذ موضعي غير بسيط و موجه‌تري است يعني تئوري شخص يا تئوري هويت ناطق را به بحث خواهيم گذارد. طرفداران اين تئوري تلاش مي‌كنند سهم هر يك از عناصر گوناگون و به ظاهر متناقض مطرح در بحث سقط جنين را – مانند آزادي، حيات، ارزش سرمايه،‌والدين و جنين- بپردازند. در بيان و برپايه نقد و بررسي تئوري‌هاي مورد بحث به نتيجه‌گيري خواهيم پرداخت. سقط جنين در ميان موقعيت‌هاي جمعيتي،‌ عاطفي و اقتصادي، از يك سو و باورهاي ارزشي، اخلاقي و ديني، از ديگر سو، نيازمند توجه جدي نظري از سوي انديشمندان و سياست‌گذاران يك جامعه انساني و پويا است. Despite decades of hard attempts of our predecessors during the last century, resulting in a thought and system of human rights at both national and international level, we still witness emotional, violent and irrational conflict and fight between opponents and proponents of abortion. This practical battle could not be tackled unless one probes in depth into theoretical foundations of the subject so as to construct a justifiable view in this regard. For this aim, this article attempt to set forth claims of major theories of abortion and also to evaluate those claims. Accordingly, at first stage, the problem of abortion will be depicted from a theoretical perspective. Secondly, as one of the oldest theories, “theory of life sacredness” shall be delineated. This attitude is known as the pro-life theory. Also, it is worth noting that many of religious/ethical claims are put forward in this term. Thirdly, ”theory of free-will” in defense of abortion will be explicated. This theory, known as the pro-choice attitude, has been a vehicle for most of liberal and feminist claims on the issue. It appears that the last mentioned two theories have taken a general and simple stance for or against the termination of fetus life. Could one avoid such a simple and general attitude and take another stance? Fourthly, and in this regard, “theory of investment value” that approaches to the problem in a different way, shall be elucidated. From this perspective, the question of termination of fetus life is entirely dependent on the amount of investment and it’s value. Fifthly, another theory that endeavors to put forth a different analysis of the problem, “theory of person or conscious entity” shall be spelled out. Advocates of such a theory make an effort to sufficiently attend to all constituent elements of the problem – such as freedom, life, value of investment, parents and fetus – that might seem conflicting or even contradictory. Finally, it will be attempted to make a conclusion. Abortion, entangled between facts related to emotions, population growth rate and economics, on one hand, and religious, ideological and ethical value judgments, on the other, requires a theoretical attention by scholars and policy makers of a “human” and “dynamic” society. سقط جنین، تئوری تقدس حیات، تئوری آزادی اراده، تئوری ارزش سرمایه، تئوری شخص یا هویت ناطق Abortion, Life sacredness theory, Free-will theory, Investment value theory, Person or conscious entity theory 220 237 https://www.jri.ir/article/127 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/127.pdf MohammadRasekhDepartment of Law, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Tehran, Iranمحمد راسخ m-rasekh@cc.sbu.ac.ir312