en بررسي مورفومتريك اثرات داروهاي محرك تخمك‌گزاري در پروتكل طولاني مدت بر فراساختمان سلول‌هاي اپي‌تليال اندومتر انسان در زمان پنجره لانه‌گزيني مقدمه: داروهاي محرك تخمك‌گزاري همچون HCG، HMG، GnRHa به صورت پروتكل طولاني مدت به طور شايعي براي تحريك تخمك‌گزاري و به دست آوردن تعداد بيشتر تخمك در سيكل‌هايART استفاده مي‌شود. مطالعات و تجربيات اخير نشان داده است كه ميزان لانه‌گزيني موفق در سيكل‌هاي تحريكي، كمتر از سيكل‌هاي طبيعي مي‌باشد. با توجه به نقش مهمي كه اندومتر در پذيرش و لانه‌گزيني جنين دارد، در بررسي حاضر اثرات احتمالي استفاده از پروتكل استاندارد طولاني مدت تحريك تخمك‌گزاري بر فراساختمان اپي‌تليوم لومينال و غددي در روز بيستم سيكل قاعدگي (LH+6) (زمان پنجره لانه‌گزيني) بررسي شده است. مواد و روشها: بافت اندومتر از دو گروه كنترل و تحت مطالعه مراجعه كننده به مركز ناباروري بيمارستان الزهراء دانشگاه علوم پزشكي و خدمات بهداشتي، درماني تبريز در طي سال‌هاي 82-80 در روز LH+6 با استفاده از كاتتر پايپل از فوندوس رحم دريافت شد. گروه كنترل (5=n) زنان بارور طبيعي بودند كه داروي محرك تخمك‌گزاري دريافت نكرده بودند و گروه مطالعه (10=n) زناني نابارور بودند كه به دليل مشكل همسر تحت درمان با پروتكل استاندارد طولاني مدت تحريك تخمك گزاري بودند كه جنين در اين زوجين تشكيل نشده بود. پس از آماده سازي نمونه براي ميكروسكوپ نوري و الكتروني، عكسبرداري از نمونه ها انجام شد و مطالعات كمي و كيفي (مورفولوژيك و مورفومتريك) انجام شد و نتايج حاصله با استفاده از روش آماري Unpaired Student T test مقايسه گرديد. نتايج: نتايج به دست آمده وجود سيستم كانال‌هاي هسته‌اي (NCS)، ميتوكندري‌هاي غول پيكر و واكوئل‌هاي كليگوژن را در هر دو گروه نشان داد. آناليز‌ها نشان داد كه نسبت‌هاي حجمي ارگانل‌ها در اپي‌تليوم لومينال و غددي از جمله يوكروماتين به هسته، RER به سلول و ميتوكندري به سلول در گروه مطالعه نسبت به گروه كنترل به طور معني‌داري افزايش داشت(05/0P<) كه نشانه فعال بودن اين سلول‌ها نسبت به سلول‌هاي گروه كنترل مي‌باشد. نتيجه گيري: از نتايج فوق مي‌توان استنباط كرد كه داروهاي فوق تكامل طبيعي اندومتر را در فاز مياني لوتئال كه مقارن با زمان كاشته شدن جنين مي‌باشد به هم زده و باعث كاهش ميزان لانه‌گزيني خواهند شد. لذا انجام ART بدون استفاده از داروهاي محرك تخمك گزاري مي‌تواند ميزان لانه گزيني موفق را افزايش دهد. Introduction: The use of ovulation induction drugs such as: GnRHa, HMG and HCG to induce super ovulation and harvest more oocyte, known as long protocol, is now a commonplace in Assisted Reproductive Techniques (ART). Recent studies and experiences indicate that the rate of successful implantation in stimulatory cycles is less than natural cycles. In the present study we have investigated the possible effects of the above mentioned drugs on ultra structures of human endometrial tissues (luminal and glandular epithelium) on the 20th day of menstrual cycle (LH+6). Materials and Methods: Biopsies were obtained from infertile women who were under super ovulation treatment and from fertile women (as control) who referred to infertility center of Tabriz University of Medical Sciences between 2001- 2003, on day LH+6. The control group (n=5) were normal fertile women who had not received ovulation induction medications and the study group (n=10) were under standard long protocol but the embryo had not been formed due to male factor problem. After preparation and taking light and electron micrographs photographs from samples, qualitative and quantitative evaluations (morphologic and morphometric) were accomplished and the data were compared using unpaired student t test. Results: Qualitative results revealed the presence of nuclear channel system (NCS), vacuoles of glycogen & giant mitochondria in both groups. Quantitative analysis showed that volume fraction of organelles in glandular & luminal endometrial epithelium such as euchromatin to nucleus, RER to cell, mitochondria to cells in test group were significantly higher than those in the control group (P<0.05) which shows a higher state of activation than those in the controls. Conclusion: These results suggest that ovulation drugs distort the normal development of endome-trium in midluteal phase, coincident with implantation window, and consequently decrease the imp-lantation success rate. Therefore, ART protocols without the use of ovulation induction drugs may improve the successful implantation rate. ناباروری، اندومتر، مورفومتری، داروهای محرک تخمک‌گذاری، لانه گزینی، پروتکل طولانی مدت، اپی تلیال اندومتر Infertility, Endometrium, Morphometry, Ovulation induction drugs, Implantation, Long protocol, Endometrial epithelium 105 115 https://www.jri.ir/article/146 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/146.pdf ParvizBazyHistology Department, Faculty of Medicine, Tabriz Medical Sciences University, Tabriz, Iranپرويزبَزي338MaerefatGhaffariReproductive Biotechnology Research Center, Avicenna Research Institute, ACECR, Tehran, Iranمعرفتغفاري نوینmghaffarin@yahoo.com71JafarSoleimaniradAnatomy Department, Faculty of Medicine, Tabriz Medical Sciences University, Tabriz, Iranجعفرسليماني راد163Shir AhmadSaraniAnatomy Department, Faculty of Medicine, Zahedan Medical Sciences University, Zahedan, Iranشير احمدساراني165LaeyaFarzadiDepartment of Obstet . and Gynecol . of Tabriz University of Medical Science, Tabriz, Iranلعيافرزدي117AliehGhasemzadehDepartment of Obstet . and Gynecol . of Tabriz University of Medical Science, Tabriz, Iranعاليهقاسم زاده166RahimTahmasebiDepartment of Statistic, Faculty of Medicine, Boshehr University of Medical Sciences, Bushehr, Iranرحيمطهماسبي339