en همراهي كمبود شديد ويتامين D با شيوع دردهاي عضلاني اسكلتي با منشأ نا مشخص مقدمه: كمبود ويتامينD3 كه در نتيجه فقدان اين ماده در رژيم غذايي يا قرارنگرفتن در معرض اشعه UV به ميزان كافي اتفاق مي‌افتد مي‌تواند همراه با ابتلا به بيماري‌هاي استخواني به صورت ريكتز در بچه ها و استئومالاسي در بزرگسالان ديده شود كه همراه با درد استخواني و عضلاني توأم با ضعف عضلاني مي‌باشد. از طرفی، در بيماران مبتلا به دردهاي اسكلتي و عضلاني با منشأ غيرمشخص نیز شيوع بالايي از كمبود ويتامين D گزارش شده است. با توجه به شيوع بالاي كمبود ويتامينD در كشور به نظر مي‌رسد بررسي ارتباط دردهاي عضلاني و اسكلتي با ميزان ويتامين D مي‌تواند راهكاري در مواجهه با اين معضل ارائه دهد. مواد و روشها: جمعیت مورد مطالعه مردان و زنان 69-20 سال ساکن شهر تهران بودند که در طرح پيشگيري، تشخيص و درمان استئوپروز مورد مطالعه قرار گرفتند. معیارهای خروج از مطالعه ابتلا به بیماری‌های آرتریت روماتوئید، کم کاری یا پرکاری تیروئید، پاراتیروئید و آدرنال، دیابت قندی، نارسایی کلیه، نارسايي پیشرفته کبدی و هر نوع سرطان بود. براي انجام نمونه‌گيري به روش تصادفي، اطلاعات مربوط به تمام زايمان‌هاي اول در شهر تهران جمع‌آوري شد و از اين تعداد، 50 نقطه به صورت تصادفي براي شروع نمونه‌گيري انتخاب شد. از افراد شركت كننده نمونه‌ خون جهت بررسي ميزان ويتامين D سرمي و هورمون‌ پاراتيروئيد، كلسيم، فسفر و آلكالين فسفاتاز گرفته شد. از افراد داوطلب جهت حضور در بخش سنجش تراكم استخوان مركز تحقيقات غدد دانشگاه علوم پزشكي تهران دعوت به عمل آمد. اطلاعات به دست آمده با استفاده از نرم افزار (11.5) SPSS آناليز شد. براي مقايسه ميانگين مقادير به دست آمده از T- test و بر حسب مورد از آزمون‌هاي غيرپارامتري استفاده شد. جهت مقايسه فراواني متغيرهاي مورد سنجش از آموزن 2 استفاده شد. سطح‌معني‌داري كمتر از 05/0 درنظرگرفته شد. نتایج: درمجموع 1229 نفر جهت شركت در طرح دعوت شدند.از اين تعداد 124 نفر يكي از معيارهاي خروج از مطالعه را داشتند كه از مطالعه خارج شدند. در نهايت از 1105 نفر باقيمانده، 830 نفر با سه بار پيگيري حضوري و تلفني در اين طرح شركت كردند؛ به عبارتي 1/75% از افراد دعوت شده با اين طرح همكاري نمودند. در اين بررسي كمبود ويتامين D در زنان داراي دردهاي تيز و مداوم استخواني در سنين زير 50 سال شايعتر از افراد بدون دردهاي تيز و مداوم استخواني بود (009/0=P). همچنين درجات شديد كمبود ويتامين D هم در اين افراد شايعتر بود. 50% زنان زير 50 سال كه دردهاي تيز و مداوم استخواني داشتند دچار كمبود شديد ويتامين D بودند (015/0=P). همچنين كمبود شديد ويتامين D با دردهاي مداوم استخواني در زنان بالاي 50 سال (6/28% ) نسبت به افراد بدون درد (9/7%) شايع‌تر بود (034/0=P). نتيجه‌گيري: به نظر مي‌رسد كمبود ويتامين D به ويژه در درجات شديد و در زنان مي‌تواند با دردهاي عضلاني-اسكلتي بدون منشأ مشخص همراه باشد؛ لذا بررسي اين بيماران از نظر سطوح ويتامين D و درمان آنها با اين ويتامين توصيه مي‌گردد. در اين رابطه غني‌سازي مواد غذايي با ويتامين D مي‌تواند راهكار مناسبي جهت كاهش شيوع كمبود ويتامين D و احتمالاً بهبود مشكلات عضلاني-اسكلتي در جامعه باشد. Introduction: vitamin D deficiency is cause of in bone diseases such as rickets in children and osteomalasia in adults. It can result in bone pain and myalgia. Since vitamin D deficiency is prevalent in Iran population, it will be useful to determine the relation between vitamin D deficiency and musculoskeletal of pain. Materials and Methods: Subjects were 20 to 69 years-old men and women of Tehran. Persons who had diseases such as rheumatoid arthritis, hyper or hypothyroidism, Parathyroidism and adrenal, diabetes mellitus, renal failure, aggressive hepatic failure and every kind of cancers, were excluded. Study participants were selected with gathering the data of all first- labors in Tehran. Blood sample was taken from all participants to measure serum vitamin D, PTH, Ca, P and Alk- ph. Candidates were invited for evaluation of bone density in BMD ward of Endocrinology and Metabolism Research Center. Data was analyzed with SPSS (11.5). T- Test was used to measure the difference between mean values, whenever possible; data was analyzed with nonparametric statistics. 2- test was used to compare the frequency of variables. P-values less than 0.05 were considered as significant. Results: 1229 persons were invited to undergo bone densitometry. 124 persons were excluded because of having one of the excluding criteria. After 3 times calling and face to face following, 830 out of 1105 persons (75.1%) took part in this study. 50% of women with continuous bone pain had some degrees of vitamin D deficiency (p=0.015). severe vitamin D deficiency was more prevalent in women over 50 complaining of pain, than the others (p=0.034). Conclusion: several degrees of vitamin D deficiency are shown in people with complains of unknown origin skeletal pain. Vitamin D supplements and food fortification with vitamin D will be helpful in reliving these kinds of pains. ویتامین D، کلسیم، دردهای عضلانی- اسکلتی Vitamin D, Calcium, Muscular pain, Skeletal pain 53 62 https://www.jri.ir/article/174 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/174.pdf JilaMaghbouliEndocrinology and Metabolism Research Center (EMRC), Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iranژيلامقبولی392SoroushMortaz HejriEndocrinology and Metabolism Research Center (EMRC), Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iranسروشمرتاض هجری402PouliaEbrahim-pourEndocrinology and Metabolism Research Center (EMRC), Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iranپولياابراهيم پور403HosseinAdibiEndocrinology and Metabolism Research Center (EMRC), Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iranحسيناديبي404AlirezaShafaeiEndocrinology and Metabolism Research Center (EMRC), Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iranعليرضاشفايي405EbrahimDjavadiEndocrinology and Metabolism Research Center (EMRC), Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iran ابراهيمجواديemrc@sina.tums.ac.ir406