en بررسي ميزان تخمك‌هاي نابالغ در سيكل‌هاي كمك باروري (ART) زمينه و هدف: در سيكل‌هاي كمك باروري (ART) جهت افزايش احتمال لقاح و بارداري، به كمك هورمون‌هاي تحريك تخمك‌گذاري تعداد تخمك‌هاي بالغ متافاز دو (MII‌) افزايش مي‌يابد. براساس مطالعات موجود نارس بودن تمام تخمك‌ها یا توقف كامل رشد تخمك (COMA) در سيكل‌هاي ART بسيار نادر است. هدف اين مطالعه گذشته‌نگر بررسي سيكل‌هاي ART با COMA به همراه نتايج درماني اين بيماران در مراجعه‌كنندگان به مركز درمان ناباروري يزد بود. روش بررسي: از كل پرونده‌هاي بيماران نابارور مراجعه‌کننده به مرکز درمان ناباروری یزد طي سال‌هاي 82-1380، تعداد 38 زوج با مشكل COMA مشخص شد و وضعيت سن، روش تحريك تخمك‌گذاري، تعداد فوليكول و تخمك، مورد مطالعه قرار گرفت. تحريك تخمدان به سه روش كوتاه مدت، طولاني مدت و HMG/HCG براي سه گروه انجام شد. همچنين نمونه‌ها با توجه به علت ناباروري به سه گروه فاكتور زنانه، مردانه و نامشخص تقسيم شدند. نتايج: نتايج نشان داد كه از 38 زوج فوق، به ترتيب 17 و 7 نفر جهت درمان ناباروري در سيكل‌هاي دوم و سوم خود مراجعه نموده بودند. ميانگين سن مرد و زن به ترتيب 3/3±2/34 سال و 1/3±4/29 سال بود و اكثر زوجين (22 مورد) داراي ناباروري با فاكتور زنانه بودند. از اين ميان 21 نفر از خانمها زير 35 سال و بقيه در محدوده سني 41-35 سال بودند. در سيكل‌هاي دوم و سوم درمان، ميانگين تعداد تخمك نارس (MI و GV) به ازاي هر سيكل از ميزان 8/2±78/2 به 5/1±13/3 و 96/0±90/2 تغيير يافت. همچنين به ازاي هر سيكل ART ميزان تخمك MII از صفر در دفعه اول درمان به 06/2 و 02/2 در دفعات بعدي افزايش معني‌دار داشت. پروتكل HMG/HCG ارتباط مستقيم با كاهش تعداد تخمك نارس در مقايسه با ديگر روش‌هاي تحريك تخمك‌گذاري داشت. همچنين افزايش سن زن در ارتباط با افزايش تعداد تخمك نارس (MI وGV) بود. نتيجه‌گيري: به‌طور كلي نتايج نشان داد كه شيوع COMA در بيماران نابارور مراجعه کننده به مرکز ناباروری یزد بسيار بالاست و از جمله عوامل دخيل احتمالاً افزايش سن زن مي‌باشد. با توجه به بهبود نتايج كيفيت تخمك در دفعات بعدی درمان به نظر مي‌رسد كه در بعضي موارد عوامل خارجي نظير نوع دارو و شركت سازنده دارو، پروتكل تحريك تخمداني، طرز تهيه و نگهداري دارو و بالاخره دقت بیمار در انجام تزريقات از جمله موارد دخيل در COMA مي‌باشد. Introduction: In assisted reproductive techniques (ART), ovarian hyperstimulation drugs are used to retrieve several mature oocytes. International studies report that complete absence of MII oocytes known as “complete oocyte maturation arrest (COMA)” is a very rare phenomenon. The main objective of this retrospective study was to evaluate the ART cycles with COMA along with results from the subsequent treatment cycles. Materials and Methods: A total of 38 cases with COMA were evaluated for age of patients, ovulation induction protocols, and number of follicles and oocytes (GV & MI). Three different protocols of short, long and HMG/HCG were administered on patients. Also, type of infertility was divided into male, female and unexplained. Results: The results showed that out of 38 cases, 17 and 7 of the couples were respectively retu-rned for the subsequent treatment cycles. The mean of age for men and women was 34.2+3.3 and 29.4+3.1, respectively.Also, the majority were diagnosed with female factor infertility (22 cases). 21 women were under 35 years old and the rest were between ages of 35-41. In second and third treatment cycles, the mean number of immature oocyte (GV+MI) was 3.13+1.5 and 2.9+0.96, respecttively. In addition mean number of MII oocytes were increased from 0 in first to 2.06+1.3 in second and 2.02+0.7 in third cycles. HMG/HCG protocol was in direct relation with the lowest rate of immature egg retrieval. The results also showed that older women (>35) had the highest rate of immature oocytes. Conclusion: the results indicate that the prevalence of COMA is very high in our patients which could be related to the women’s age. However, the COMA was reduced in patients who were re-turned for the second or third times for ART treatments. This may show that extrinsic factors related to the ovulation induction protocol and Induction drugs such as the type, manufacturing company, purchasing, and preservation could be the main cause in COMA taking place in some of our cases. ناباروری، روشهای کمک باروری، تحریک تخمک‌گذاری، تخمک نابالغ، توقف رشد تخمک Infertility, Assisted Reproductive Techniques, Ovarian stimulation, Immature oocyte, Oocyte maturation arrest 163 171 https://www.jri.ir/article/184 /documents/fullpaper/fa/184.pdf FatemehHaji- MaghsoudiDepartment of Anatomy, Shahid Sadoughi University of Medical Sciences, Yazd, Iranفاطمهحاجي مقصودي431Mohammad AliKhaliliInfertility Research and Clinical Center, Shahid Sadoughi Medical Sciences University, Isfahan, Iranمحمد عليخليليKhalili59@hotmail.com84AbbasAflatoonianDepartment of Obstet . and Gynecol . of Shahid Sadughi Medical Science of Yazd, Yazd, Iranعباسافلاطونيان45