en سقط جنين و حقوق بشردر آئينة حقوق بين‌الملل مطالعه درمورد مسأله سقط جنين از دريچه حقوق بشر و اظهار نظر علمي درباره مشروعيت يا عدم مشروعيت آن، مستلزم توجه به اين معناست كه حقوق بشر، گرايشي از حقوق بين‌الملل است كه مأخذ آن اراده كشورهاست و اصولاً در معاهدات وعرف بين‌المللي عينيت مي‌يابد. حقوق بين‌الملل شاخه‌اي از علم حقوق در مفهوم عام به شمار مي‌رود كه ابزاري در دست بشر مدني الطبع براي نزديك ساختن اراده‌ها و تبيين مكافات تخطي از قواعد راجع به نظم عمومي است. امروزه حقوق بشر كه معطوف به ارزش‌هاي ذاتي انسان بوده و از حيطه اراده كشورها خارج است و صرفاً بايد توسط دولتها تدوين و مرعي گردد و بدين اعتبار قابل اعطاء يا حتي اعراض نيست، در اثر تحولات شتابنده جامعه بين‌المللي، آنچنان مورد توجه قرار گرفته كه حقوق در مفهوم عام را متأثر از خود ساخته است. مؤلفه اصلي اسناد تدوين كننده حقوق بشري بين‌المللي، انسان و حقوق متعلق به ذات اوست؛ بدين سان مي‌توان بر آن بود كه انسانيت در مفهوم عام آن مورد نظر حقوق بشر است. بنيادي‌ترين حق بشري كه فقط در سايه آن امكان برخورداري از ساير حقوق ميسر مي‌شود، حق حيات است كه در تمامي اسناد مرتبط مورد توجه قرار گرفته است. با اين وصف، حقوق‌ بشري در طول يكديگر قرار نگرفته و تابع سلسله مراتب نيستند؛ بلكه هر يك لازمه، مكمل و در حقيقت مقتضاي ذات ديگري هستند. از اين روي تمكين در برابر حق انسان بر حيات، فارغ از توجه به ساير حقوق او از قبيل حق اختيار، به منزله نفي ارزش شأن ذاتي موجودي است كه خداوند او را بر هيأت خود آفريده است. توجه به مقوله سقط جنين، امري پيچيده و مستلزم لحاظ قرار دادن تعارض برخي حقوق متعلق به ذات بشر است كه مشخصاً عبارتند از: حق جنين، كه از نظر علوم پزشكي و زيست‌شناسي داراي ژنوم انساني بوده و انسان محسوب مي‌شود، حق حيات و حق زن بر اختيار نحوه زندگي و اصولاً انتخاب روش مادري در جريان حيات خويش است. علت عدم توجه دقيق غالب اسناد بين‌المللي حقوق بشري به مسأله بسيارمهم سقط جنين، در حقيقت ريشه در همين تعارضات دارد كه در يك تحليل نهايي واجد آثار محدود كننده‌اي بر هر دو حق مذكور هستند. تئوري‌هاي سياه و سفيد طرفداران و مخالفان سقط جنين كه ناشي از نگرش‌هاي دگماتيك متافيزيكي يا انسان گرايانه محض به نفع جنين يا مادر است و نمي‌تواند در حل چنين تعارضي راهگشا باشد؛ زيرا تعارض مورد بحث ناشي از مسائل تئوري نيست؛ بلكه دقيقاً نقطه شروع تقابل واقعيات و حقوق در بعد خاصي از حيات اجتماعي بشر است. علت عدم توجه دقيق غالب اسناد بين‌المللي حقوق بشري به مسأله بسيار مهم سقط جنين، در حقيقت ريشه درهمين تعارضات دارد كه در يك تحليل نهايي واجد آثار محدود كننده‌اي بر هر دو حق مذكور است. بدين ترتيب گرچه ترديدي در انسان بودن جنين و در نتيجه حق او بر حيات در سياق حقوق بشر وجود ندارد، با اين حال نبايد فراموش نمود طبيعت بشر مركب از عناصر متعارض و تحول يابنده است و از همين روي حقوق بشر را نمي‌توان فارغ از تعارضات و تحولات محيط بر آن كه ناشي از طبيعت و نيازهاي ناسوتي اوست، مورد بررسي قرارداد. بنابراين چنانچه براي درك و برآوردن حداقل نيازهاي انساني گامي برداشته نشود، بشر به حكم اضطرار و به عنوان يك چاره براي تأمين همان نيازهاي حداقل، فارغ از ملاحظات اخلاقي و ارزشي، ممكن است مبادرت به نقض حقوق ساير انسانها كند. Studying abortion from Human Rights views and making a statement about its legality or illegality, requires us to know that human rights is a part of International Law, which is based on the will of states as the mem-bers of international community, and it is materialized in international conventions and customs. Internatio-nal Law is a main branch of science of Law which is a tool in the hands of the civilized man to draw the different wills closer and to enact punishment for breaching the rules pertaining to Public Order. In the con-temporary era, human rights which is inclined towards the inherent values of human beings and is outside the reach of the will of states and accordingly should be just codified and respected by governments, and in this respect can not be granted or even waived, with regard to the rapid changes in the international commu-nity, already is under such a great attention that has affected Law in its whole concept. The main issue in all international human rights instruments is human being and the intrinsic rights belonging to his nature, accordingly it can be deduced that humanity as a whole, is the real concern in human rights. Notwithstand-ing, the most fundamental right of human beings through which enjoyment of other rights is possible, is the Right to Life which is considered by all the relevant instruments. Different human rights are not based on hierarchy but each of them is complimentary or supplementary to the others, therefore submitting to this right without considering and respecting the other human rights i.e. freedom of choice, actually would end up in negating the intrinsic values of mankind which has been created by God in his figure. Abortion is a complicated issue and necessitates considering the contradicting rights inherent in human nature namely: the right of fetus, which according to medical and biological sciences bears human DNA and therefore should be considered a human being, the right to life and the right of women to choose the walks of life they choose, especially when one chooses the kind of motherhood she wishes during her life. The reason why most international human rights instruments do not carefully address this important problem is rooted in the mentioned conflicts which in a broad analysis have a restricting effect on the rights of the two parties. The black and white theories of those who approve or criticize abortion, which is based on pure metaphysics or humanism, to the benefit of either the unborn child or the mother, can not help to elucidate this problem because the mentioned inconsistency is not entrenched to the theoretical debates but is considered as the exact starting point of encountering reality and law in a particular aspect of social life. Although in our views, there is no uncertainty about the human characteristics of the fetus, hence about his right to life, we have to remember that the nature of human beings consists of opposing and at the same time evolutional elements, therefore human rights can not be studied devoid of consideration of all conflicting problems and developing issues concerning this complex nature with its earthly needs. If no steps are taken to comply with the minimum standards in the mankind’s life, he, as a result of distress or as seeking a solution to his problems, without contemplating about ethics and values, may infringe the rights of others, including his own child’s. قانون بین الملل، سقط جنین، حقوق بشر، انسانیت، حق حیات International law, Abortion, Human rights, Humanity, Right to life 410 441 https://www.jri.ir/article/206 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/206.pdf Amir HasanMehrganDepartment of Science and Research, Azad Islamic University, Tehran, Iranاميرحسينمهرگانa_mehrgan@yahoo.com469