en مطالعه مورفولوژي و مورفومتری بیضه موش بالغ بدنبال تجویز مقادیر مختلف بوسولفان زمينه و هدف: داروهاي ضد سرطان مي‌توانند باعث اختلال اسپرماتوژنز شوند. آگاهي از نحوه عمل آنها براي جلوگيري از تخريب اپیتلیوم ژرمینال ضروري است. با توجه به اينكه یافته‌های کمی می‌توانند پاسخ مهمی برای سوالاتی در زمینه فیزیولوژی بیضه و همچنین کمک موثری برای درک بهتر و کاملتر اسپرماتوژنز باشند مطالعه حاضر با هدف بررسی مورفولوژیك و مورفومتریك بيضه، حجم و دانسیته حجمی پارامترهای بیضه، اندازه‌گیری اقطار لوله سمینیفروس و مطالعه کمی سلول‌های ژرمينال و سوماتیک در بیضه موش بدنبال تجویز دوزهای مختلف بوسولفان انجام گرفت. روش بررسي: در مطالعه حاضر 42 موش نژاد NMRI با سن 8-6 هفته مورد آزمایش قرار گرفتند. حیوانات به 5 گروه تقسیم شدند. حیوانات در گروه‌های آزمایش اول، دوم، سوم و چهارم به ترتیب یک دوز mg/kg 5، 10، 20، 40 بوسولفان و حیوانات کنترل فقط حلال بوسولفان را به صورت داخل صفاقی دریافت نمودند. پس از گذشت 35 روز، حیوانات را کشته و از بیضه آنها نمونه‌برداری شد. نمونه‌ها جهت بررسی با میکروسکوپ نوری تحت پاساژ و رنگ‌آمیزی قرار گرفتند. سپس مطالعات مورفومتریك بیضه انجام شد و پس از آن، جهت تحليل داده‌ها از آناليز يكطرفه استفاده شد و 05/0p< به‌عنوان سطح معني‌داري در نظرگرفته شد. نتايج: نتاج اين مطالعه نشان داد که تجویز بوسولفان در هر سه دوز mg/kg 20،10 و 40 می‌تواند عمده پارامترهای مورفومتریك بیضه را کاهش دهد و با افزایش دوز، این اثرات واضح‌تر و شدیدتر می‌گردد. حجم بیضه، توبولها و اپیتلیوم ژرمینال در گروه‌های آزمایش به طور معني‌دار کاهش (05/0p<) و حجم و دانسیته حجمی بافت بینابینی افزایش یافت (05/0p<). قطر توبولها و ضخامت اپیتلیوم ژرمینال در گروه‌های آزمایش به طور معنی‌داري کاهش نشان داد، ضمن این که قطر مجاري سمي‌نيفروس داراي افزایش بود (001/0p<). در شمارش سلولی، تمام سلول‌های ژرمينال کاهش داشتند؛ در حالی که تعداد سلول‌های سرتولی دچار تغییر نگرديده بود. تعداد سلول‌های لیدیگ در گروه‌های تحت درمان با mg/kg 10و 20 تغییري نداشت؛ ولي در گروه تحت درمان با mg/kg 40، تعداد آنها به طور معنی‌دار افزایش یافت (01/0p<). در گروه تحت درمان با mg/kg 5 چه از نظر مورفولوژی و چه از نظر مورفومتری تغییر خاصی در بافت بیضه مشاهده نشد. نتیجه‌گیری: بوسولفان از طریق تأثیر بر سلول‌های ژرمينال و سوماتیک موجود در بیضه می‌تواند در تخریب اسپرماتوژنز و کاهش پارامترهای بیضه نقش داشته باشد و اثرات آن به صورت وابسته به دوز افزایش یابد. بنابراین ضمن استفاده از این دارو در بیماران سرطانی این عارضه نیز باید مدنظر قرار گیرد. Introduction: Anti-cancer drugs have adverse effects on spermatogenesis. Therefore, informa-tion on their role for the prevention of germinal epithelium destruction is necessary. The aim of this study was morphologic and morphometric evaluations of testes, measurement of volume and volume density of testes parameters, measurement of tubular diameters, germ and somatic cell counts following administration of different doses of busulfan in adult mice. Materials & Methods: In the present study, 42 male NMRI mice aged 6-8 weeks were used. The animals were divided into 5 groups. Case groups received a single dose of busulfan by intraperitoneal injection as 5, 10, 20 and 40 mg/kg in the first, second, third and forth groups respectively. The control group received only the solvent for busulfan. All the animals were killed 35 days after treatment and their testes were dissected out and processed for light microscope studies. Then morphometric studies were performed on testicular parameters. The data were analyzed using ANOVA and Tukey test and p values less than 0.05 were considered significant. Results: Busulfan administration in 5, 10, 20 and 40 mg/kg doses significantly reduced most morphometric parameters in testes with a maximum effect in the 40 mg/kg group. Volumes of testes, tubules and germinal epithelia were decreased significantly in the experiment groups (p<0.05) however, the volume of interstitial tissue increased (p<0.05). Tubular diameters and thickness of epithelia were also decreased in the experiment groups. Number of germ cells was reduced, but number of sertoli cells was not affected. The number of leydig cells were not affected in 10 and 20 mg/kg busulfan treated groups, however in the 40 mg/kg treated group they were increased significantly (p<0.003). In 5 mg/kg treated group there were no significant differences in morphologic and morphometric studies. Conclusion: Busulfan could reduce testicular parameters and disrupt spermatogenesis through affecting both germ and somatic cells in a dose dependent manner. Therefore, the side effects of busulfan on spermatogenesis should be considered during cancer therapies. اسپرماتوژنز، بوسولفان، مورفومتری، موش، بیضه، سلول های ژرمینال، شیمی درمانی Spermatogenesis, Busulfan, Morphometry, Mouse, Testis, Chemotherapy, Germ cells 25 37 https://www.jri.ir/article/221 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/221.pdf Mohammad AminHomafarFaculty of Medicine, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, IranMohammad AminHomafarghasemi.histolab@gmail.com501JafarSoleimaniradHistology Department, Faculty of Medicine, Tabriz Medical Sciences University, Tabriz, Iranجعفرسليماني راد163Ahmad AliGhanbariDepartment of Anatomy, Faculty of Medicine, Tabriz University of Medical Sciences, Tabriz, Iranاحمد علیقنبری502