en شيوع گرفتگي عضلاني در دوران بارداري و اثر مكمل درماني بر آن زمينه و هدف: گرفتگی عضلانی، انقباض دردناک عضلات است که به طور شایع در دوران بارداري به خصوص در اندام تحتانی دیده می‌شود. در ايران درمان خاصي برای این اختلال، متداول نمي‌باشد؛ لذا با هدف دستیابی به راه حل مناسب با امکانات داخل کشور مطالعه حاضر طراحی شد. روش بررسي: از ميان 401 زن باردار مراجعه‌كننده (در نيمه دوم بارداري) به درمانگاه پره‌ناتال بيمارستان امام خميني (ره) تهران در سال 83-1382، 217 نفر (5/54%) كه از گرفتگي دردناك عضلات ساق پا (با شدت و تناوب متفاوت) شكايت داشتند مورد بررسي قرار گرفتند. تعدادي از اين بيماران كه پس از بررسي‌هاي پاراكلينيك، هيچگونه اختلال الكتروليتي نداشتند و همچنين متعاقب ارزيابي تغذيه‌اي ريزمغذيها را در رژيم غذايي در حد استاندارد و توصيه شده دريافت كرده بودند، وارد فاز دوم مطالعه شدند. در اين مرحله بيماران به دسته‌هاي مكمل درماني به مدت 2 هفته (كلسيم، منيزيوم، ويتامين‌هاي گروه B) و گروه شاهد تقسيم شدند. سپس براساس معيار بهبودي كامل (برطرف شدن كامل علائم از نظر شدت و تناوب) با يكديگر مقايسه شدند. داده‌ها پس از جمع‌آوري در نرم افزار آماريSPSS ذخيره شده و فرضيه‌هاي طرح از طريق آزمون‌هاي آماري 2، t و مدل رگرسيون لجستيك بررسي شدند. نتایج: رابطه آماری معنی‌داری بین بهبودی کامل با مکمل‌ درمانی ویتامین B در مقايسه با گروه كنترل مشاهده شد. به طوريكه بهبودي كامل 71% در گروه دريافت كننده مكمل ويتامين‌هاي گروه B در مقابل 9% در گروه كنترل، 29% در گروه منيزيوم و 52% در گروه كلسيم (0001/0p<) برآورد شد. نتیجه گیری: شیوع بالای گرفتگی عضلانی به خصوص در اندام تحتانی در میان زنان باردار ایرانی (54%)، با رژیم غذایی و عادات زندگی ارتباط خاصی ندارد؛ اما مکمل درمانی ریزمغذیها (اضافه بر تغذيه عادي روزانه) مي‌تواند تأثیر به سزایی در درمان اين مشكل داشته باشد. Introduction: Leg cramps are common painful spasms especially in the lower extremities during pregnancy. The purpose of this study was to find a suitable alternative in the treatment of the disease. Materials & Methods: 217 patients reported leg cramps with different degrees and frequencies among 401 pregnant women in the second half of their pregnancies who visited the Prenatal Clinic of Imam Khomeini Hospital from July to December 2002. After preliminary evaluations for ruling out electrolyte imbalances or insufficient supply of dietary micronutrients, patients were randomly allocated into supplemental therapy (Calcium, magnesium or vitamin B intake for 2 weeks) and control groups. The groups were compared after 4 weeks according to their complete relief from leg cramps. The clinical findings and the data collected from the patients were analyzed by chi-square and t-student tests and a logistic regression model using the SPSS (V.10) software. Results: There was a significant improvement in patients receiving vitamin B with 71% complete and 19% relative relief from leg cramps, compared to 9% complete relief in the control group- 29% and 52% in the groups receiving magnesium and calcium respectively (p<0.0001). Conclusion: Although the high prevalence of leg cramps (55%) in the patients was not necessary-ly related to dietary habits, but it seemed that supplementing symptomatic patients with vitamin B could be beneficial. گرفتگی عضلانی، ویتامین B1، ویتامین B6، بارداری، کلسیم، منیزیوم، مکمل درمانی Leg cramps, Vitamin B1, Vitamin B6, Pregnancy, Calcium, Magnesium, Supplemental therapy 59 65 https://www.jri.ir/article/225 /documents/fullpaper/fa/225.pdf FarnazSohrabvandVali-e- Asar Reproductive Health Research Center,Tehran Medical Sciences University, Tehran, Iranفرنازسهراب‌وندfsohrabvand@yahoo.com506MamakShariatVali-e- Asar Reproductive Health Research Center,Tehran Medical Sciences University, Tehran, Iranمامکشریعت507FedyehHaghollahiVali-e- Asar Reproductive Health Research Center,Tehran Medical Sciences University, Tehran, Iranفدیهحق‌اللهی508SoghraKhezerdoustVali-e- Asar Reproductive Health Research Center,Tehran Medical Sciences University, Tehran, Iranصغریخظردوست509AbbasRahimi ForoushaniEpidemiology Department, Faculty of Publi Health, Tehran Medical Sciences University, Tehran, Iranعباسرحيمی فروشاني347LeiliNazemiHuman Nutrition and Biochemistry Department, Faculty of Public Health, Tehran Medical Sciences University, Tehran, Iranلیلیناظمی511MaryamChammariHuman Nutrition and Biochemistry Department, Faculty of Public Health, Tehran Medical Sciences University, Tehran, Iranمريمچمري512