en تأثیر عصاره الكلي ميوه چريش (Melia indica L.) و زيتون تلخ (Melia azedarach L.) بر شاخص‌هاي باروري موش صحرايي زمينه و هدف: افزايش سريع و نگران‌كننده جمعيت در جهان از يك سو و عوارض متعدد داروهاي پيشگيري از بارداري در خانمها از سوي ديگر، تحقيقات جديد را جهت دستیابی و توليد داروهاي ضد باروري مردان هدايت مي‌كند. يكي از مواردي كه در چند دهه اخير در مورد آن مطالعات فراواني انجام شده است تركيبات موجود در عصاره حاصل از ميوه و برگ درخت Melia indica يا Neem بوده كه نتيجه بسيار خوبي از آن حاصل شده است. اين گياه، بومي كشور هند بوده و تحقيقات بسيار زيادي در مورد اثرات ضد باروري، اسپرم‌كشي، ضد قارچي و ضد ديابتي آن انجام شده است. لذا با توجه به وفور رويش Neem در جنوب ايران و وجود گونه مشابه، مختص شمال كشور به نام زيتون تلخ (Melia azedarach) و نظر به گزارشات متعدد اثرات ميوه چريش بر شاخص‌هاي باروري، هدف از اين مطالعه بررسي اثرات ضد باروري عصاره ميوه اين دو گونه گياه در موش‌هاي صحرايي نر است. روش بررسي: دوگونه مورد بررسي در اين طرح، چريش با نام علمي Melia indica جمع‌آوری شده از بندر عباس و زيتون تلخ با نام علميMelia azedarach جمع‌آوری شده از گرگان و از خانواده Meliaceae مي‌باشد. پس از جمع‌آوري و شناسايي گياهان فوق، به روش پركوله از ميوة آنها عصاره هيدروالكلي گرفته شد و عصاره حاصله پس از تغليظ با دوزهاي mg/kg50 وmg/kg 150 به طور زير جلدي (SC) به مدت 60 روز به موش‌هاي صحرايي نر (Rat) 65ـ 55 روزه‌اي تزريق گرديد كه در حیوانخانه دانشکده داروسازی دانشگاه علوم پزشکی و خدمات بهداشتي‌ـ درماني تهران در شرايط 12 ساعت روشنايي و 12 ساعت تاريكي و در دماي C22 نگهداري مي‌شدند. گروه شاهد هم شامل موش‌هايي بود كه در طي همين مدت سرم فيزيولوژي (N.S) دريافت مي‌كردند. ارزيابي شاخص‌هاي باروري از قبيل درصد تحرك اسپرم، درصد اسپرم‌هاي زنده، ذخيره اپيديديمي اسپرم (ESR)، توليد روزانه اسپرم (DSP)، نسبت وزن بيضه به كل بدن (GSI) و ميزان باروري انجام گرفت. ارزيابي آماري با استفاده از آزمون‌هاي آناليز واريانس ANOVA و با استفاده از نرم افزار Prism انجام گرفت و حد خطاي 05/0p< به عنوان اختلاف معني‌دار پذيرفته شد. نتايج: نتايج حاصل از بررسي ميزان درصد تحرك اسپرمها بين گروه شاهد و گروه عصاره چريش با دوز mg/kg150 اختلاف معني‌داري (01/0p<) با گروه شاهد و عصاره زيتون تلخ با دوزهاي mg/kg50 و mg/kg150 نيز به ترتيب اختلاف معني‌داري (به ترتيب 01/0p< و 05/0p<) داشتند. با توجه به نتايج حاصل از بررسي توليد روزانه اسپرم توسط بيضه (برحسب گرم) بين گروه شاهد و عصاره زيتون تلخ با دوز mg/kg150 اختلاف معني‌داري (05/0p<) مشاهده گرديد. از نظر ميزان باروري موش‌هاي نر، بين گروه شاهد و عصاره چريش با دوز mg/kg50 اختلاف معني‌داري (05/0p<) وجود داشت و بين گروه شاهد و دوزهاي mg/kg50 و mg/kg150 زيتون تلخ هر كدام اختلاف معني‌داري (01/0p<) ديده شد. بنابراين، مطالعه فوق بیانگر کاهش میزان شاخص‌های باروری در گروه مصرف‌کننده عصاره چریش (05/0p<) و عصاره زیتون تلخ (01/0p<) می‌باشد. نتيجه‌گيري: نتايج اين تحقيق تغييرات معني‌داري را در كاهش ميزان شاخص‌هاي باروري به ويژه در گروه دريافت‌كنندة عصاره زيتون تلخ نشان داد. با توجه به ارزش ویژه چریش هند در اروپا و آمریکا به دلیل اثرات درمانی متعدد و وجود فرمولاسیون‌های دارویی مختلف آن در بازارهای جهانی، این دو گیاه قابل مطالعه و بررسی همه جانبه بوده و ارزش معرفی وسیعتر به جهانیان به عنوان تركيباتي با اثرات احتمالی ضد باروري مردانه را دارند. Introduction: The world population is growing rapidly and most contraceptive methods are female-based with a broad range of side effects. Therefore, the research for effective male contraceptives is gathering pace and strength. One of the topics under study is the inhibitory effects of Neem or Melia indica fruit extract on male reproductive activities. This plant is native to India and has been studied for its contraceptive, spermi-cidal, antifungal and antidiabetes activities. Due to the abundant growth of Neem in the southern parts of Iran and the presence of another similar species named Persian lilac or Melia azedarach, in the northern parts of the country, a study was designed to compare attributed pharmacological activities of both plants. Materials & Methods: The two plant species, Melia indica and Melia azedarach are from the Meliaceae family, which were collected from Bandar Abbas and Gorgan respectively. After identification of the plants in the herbarium of the faculty of pharmacy, hydralcoholic extracts of the plants were prepared and concent-rated by a percolator and a rota-evaporator. The hydralcoholic extracts were injected subcutaneously in 50mg/kg and 150mg/kg doses into 55 to 65-day-old male rats kept in the rat chow of the faculty with water ad labitum, constant light-dark cycles and at 22 centigrades for 60 days. The control group received normal saline during the same period. Determination of reproductive indices including Sperm Motility, Sperm Via-bility, Epididymal Sperm Reserve (ESR), Daily Sperm Production (DSP), Gonadosomatic Index (GSI), and fertility were done as an indication of contraceptive activity of the extracts. Results: Sperm motility showed a significant difference for those receiving Melia indica (150mg/kg doses) and Melia azedarach (50mg/kg and 150mg/kg doses) respectively compared to that of the controls. Daily sperm production (DSP) showed a significant reduction for those on Melia azedarach with 150mg/kg doses in comparison to the control group (p<0.05). The results also demonstrated a significant reduction in fertility rate by Melia indica at 150mg/kg (p<0.05) and Melia azedarach at 50 and 150mg/kg doses (p<0.01) compared to the controls. Therefore, Melia indica and Melia azedarach are able to decrease fertility rate indices significantly (p<0.05 and p<0.01 respectively). Conclusion: These two species of plants, especially Melia azedarach, are able to decrease fertility indices. Due to the well-known reputation of Indian neem in Europe and America for its multiple therapeutic effects and the presence of different formulations, these two species are to be studied more extensively and intro-duced more widely to the world for having male contraceptive potentials. چریش، زیتون تلخ، کاهش میزان باروری، موش صحرایی، عصاره میوه، شاخصهای باروری، اثرات ضد باروری در مردان، نیم، اسپرم، اسپرماتوژنز Melia indica, Melia azedarach, Contraception, Rat, Fruit extract, Reproductive indices, Male contraception, Sperm, Spermatogenesis, Neem (Azadirachta indica) 07 17 https://www.jri.ir/article/263 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/263.pdf MahnazKhanaviDepartment of Pharmacognosy, Faculty of Pharmacy, Medical Sciences, Tehran University, Tehran, Iranمهنازخانوي590AbbasHadjiakhoondiDepartment of Pharmacognosy, Faculty of Pharmacy, Medical Sciences, Tehran University, Tehran, Iranعباسحاجي آخونديabbhadji@sina.tums.ac.ir591Hamid RezaSadeghipour RoodsariDepartment of Physiology, Faculty of Medicine, Medical Sciences, Tehran University, Tehran, Iranحميدرضاصادقي‌پور رودسري592MohsenVosoughiDepartment of Chemistry, Faculty of Pharmacy, Medical Sciences, Tehran University, Tehran, Iranمحسنوثوقي593RohollahArbabiDepartment of Pharmacognosy, Faculty of Pharmacy, Medical Sciences, Tehran University, Tehran, Iranروح‌اللهاربابي594