en رحم جايگزين و ضرورت استفاده از آن در درمان ناباروري زمينه و هدف: پس از تولد اولين نوزاد ناشي از لقاح خارج رحمي، امكان درمان زوج‌هاي ناباروري فراهم شد كه به دلايل ضعف در عوامل اصلي شكل‌گيري فرزند، توان باروري طبيعي را نداشتند. پيشرفت فن‌آوري‌هاي لقاح خارج رحمي، امكان جايگزيني گامت/ جنين يا رحم را در صورت مواجهة زوج با فقدان يا نقص يك يا برخي از اين موارد، به شكل باروري شخص ثالث فراهم نمود. روش بررسی: جايگزينی رحمی زماني ضرورت مي‌يابد كه زوج، همة عوامل دخيل در شكل‌گيري فرزند را دارند ولي به دليل فقدان رحم سالم، امكان داشتن فرزند از آنها سلب گرديده است. فن‌آوري‌هاي لقاح خارج رحمي IVF/ICSI اين امكان را براي چنين زوج‌هايي فراهم نموده است كه جنين سالم آنها در آزمايشگاه جنين‌شناسي تشكيل شود و در موقعيتی مناسب، به رحم شخص ثالث انتقال یابد. زمانيكه زني آمادگي خود را براي در اختيار گذاشتن رحم خود برای انتقال جنين زوج متقاضي درمان، اعلام نمايد و متعهد شود كه پس از زايمان، فرزند را به صاحبان گامت عودت خواهد داد، جانشيني رحمي به منصة ظهور رسيده است. نتايج: روش درماني جايگزيني رحمي، براساس منشأ تخمكي كه براي ايجاد جنين به‌كار برده مي‌شود به دو گروه عمده روش جايگزيني کامل و جايگزيني نسبي تقسيم مي‌شود. اگر چه بر اساس نحوه استفاده از تخمك، اسپرم شخص ثالث و بكارگيري رحم جایگزین در روش لقاح خارج رحمي، به انواع متعدد ديگري نیز قابل تقسيم است. استفاده از اين‌گونه روشها، در شكل‌گيري و تولد فرزند كه با حضور شخص ثالثي محقق مي‌گردد، مستلزم توجه به ابعاد متنوع فقهي، حقوقي، اخلاقي و فرهنگي (جامعه شناختي، روانشناختي) است. در حال حاضر در ایران، اجماع علما، در پاسخ به استفتايي كه پژوهشكدة ابن‌سينا در این مورد اخذ نموده است، امكان استفاده از رحم جايگزين را مجاز و حق امتناع از استرداد فرزند توسط بانوي صاحب رحم را مردود شناخته است. متأسفانه، به علت فقدان قانونی مدوّن، زوجين متقاضي درمان، يا از انجام درمان منصرف شده، يا مجبور به اقداماتي مي‌گردند كه بر اساس قوانين، جرم شناخته مي‌شود. به‌عنوان مثال در قوانین فعلی، صدور گواهي ولادت فقط منحصر به زني است كه فرزند را زايمان مي‌نمايد؛ در اين موقعيت، يا پزشك ناچار به صدور گواهي تولّد به نام صاحبان گامت مي‌گردد، يا بانوي صاحب رحم مجبور مي‌شود به نام بانوي متقاضي رحم جايگزين بستري شود. نتیجه‌گیری: تنظيم قراردادي دوطرفه بين زوجين متقاضي رحم جايگزين و بانوي صاحب رحم، با مشكلات عديدة قانوني، فرهنگي و پزشكي مواجه است. مراكز درمان ناباروري در تشخيص سلامت، ارائه مشاوره‌هاي مورد نياز و نظارت بر توافق في‌مابين نقش اساسي را ايفا مي‌نمايند؛ در حالیکه بروز هرگونه اختلاف في‌مابين در روند درمان، با خلأ قانوني موجود، مشكلات لاينحلي را براي طرفين قرارداد فراهم مي‌آورد. با فراهم آمدن فن‌آوري استفاده از رحم جايگزين در كشور و نياز مبرم زوج‌هاي نابارور متقاضي، تدوين مقررات و تنظيم لوايح قانوني ضرورت يافته و امكان مساعدي را در جهت رفع اين‌گونه مشكلات و تقويت و استحكام بنيان خانواده، فراهم مي‌سازد. آشنايي عموم با پيشرفت‌هاي فن‌آوري نوين باروري و فراهم آمدن امكان درمان زوج‌هاي ناباروري كه به دليل فقدان رحم يا ابتلا به بيماري‌هاي صعب‌العلاج (نظير سرطان) از داشتن رحم محروم شده‌اند، زمينه همدلي و همياري بانواني را در پي خواهد داشت كه با ايثار و از خود گذشتگي و با جايگزيني رحم سالم خود امكان باروري زوج نابارور را فراهم مي‌سازند. Introduction: Upon birth of the first IVF baby, the possibility of having a baby by couples who were infertile due to major problems in the reproductive system was materialized. Development of IVF tech-niques has yielded the opportunity to apply surrogacy and gamete or embryo donation procedures in the form of third party reproduction for couples suffering from the lack a major reproductive element. Surro-gacy seems indispensable for the couples who possess all the factors involved in pregnancy but due to lack of functional uterus, they are deprived from having a child. IVF/ICSI has provided the opportunity for such couples to form healthy embryos in laboratories and transfer it to the third party uterus in due time. Surrogacy agreement will be settled whenever a woman announces her readiness for bearing the couple's embryo and undertakes to relinquish the baby to the embryo owners upon delivery. Materials & Methods: Based on the source of ovum in embryo formation, surrogacy will fall into two principal groups, including gestational and conventional surrogacies. However, surrogacy is also classified into various types in terms of third party’s semen or ovum application. The use of these methods with third party interference in the formation and birth of the baby requires significant juridical, legal, ethical and cultural (and even sociological and psychological) considerations. In response to Avicenna Research Institute’s inquires from religious authorities, there is currently a broad consensus among religious scho-lars on authorization of surrogacy in Iran and they reject the right of surrogate mothers to refuse returning the newborn. Unfortunately, due to lack of codified laws, couples inclined to benefits of surrogacy, either withdraw or resort to illegal conducts. For example, according to the current law, the birth certificate will be issued solely under the name of the woman who gives birth to the newborn and with respect to the facts stated, physicians have to violate the law and issue the birth certificate under the name of gamete owners or uterus owners have to be hospitalized under the name of women seeking surrogacy treatment. Conclusion: The settlement of an agreement between couples applying for surrogacy and the uterus owner may raise various legal, cultural or medical issues. Infertility clinics play a key role in supporting health, providing necessary consultations and supervision following the aforementioned mutual agreements. Silence of law and emergence of any disagreement in the treatment procedure may contribute to unresolv-able problems between the two parties. Nowadays, the possibility of using surrogacy treatment across the country on one hand and the grave need of infertile couples to benefit from this technique on the other hand, emphasize the necessity for improvising well-addressed laws and providing the opportunity to resolve the relevant problems in a move to strengthen family foundations. Enhancing public information on ART and developing and providing infertile couples with the possibility to experience parenthood, will contribute to invoke sympathy and generosity among women to participate in an altruistic sacrifice: surrogacy. رحم جایگزین، لقاح خارج رحمی، جایگزینی کامل، جایگزینی نسبی، زوج نابارور Surrogacy, <i>In Vitro</i> fertilization, Gestational surrogacy, Conventional surrogacy, Infertile couples 07 14 https://www.jri.ir/article/301 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/301.pdf Mohammad MehdiAkhondiReproductive Biotechnology Research Center, Avicenna Research Institute, ACECR, Tehran, Iranمحمدمهدیآخوندیakhondi@avicenna.ac.ir21ZohrehBehjati ArdakaniAvicenna Infertility Clinic, Avicenna Research Institute (ACECR), Tehran, Iran20