en واکاوی احکام فقهی نسب در کودک متولد از رحم جايگزين زمينه و هدف: نسب بر اساس تعاریف رایج در لسان فقها و حقوق‌دانان، عبارت است از هر گونه رابطة خونی میان دو نفر که به سبب تولد یکی از آنها از دیگری یا تولدشان از شخصي ثالث تحقق می‌یابد. در مورد فردی که با روش‌های نوین پزشکی به صورت مادر جایگزین تکون و تولد یافته، این پرسش خودنمایی می‌کند که وضعیت نسب و قرابت او و در نتیجه، پیامدها و آثارِ آن به چه ترتیبی خواهد بود؟ امروزه بسیاری از زوج‌های جوان به علل مختلف، توانایی باروری و صاحب فرزند شدن را ندارند و از این رهگذر با نارسایی‌های عاطفی و اجتماعی جانکاهی مواجهند که گاه به جدایی فرجام می‌یابد. طبیعی است که هرگونه راهکاری که آنان را از این تنگنا رهایی بخشد، مورد استقبال قرار گيرد و ايشان را امیدوار سازد، به ویژه اگر به تأييد تعالیم دینی و ضوابط قانونی نیز برسد. یکی از راه‌های صاحب فرزند شدن زوج‌های نابارور، بهره‌گیری از فن‌آوری «رحم جایگزین» است. البته در این مسیر، با چند چالش فقهی و حقوقی روبه روییم که ناگزیر از پاسخگویی بدانها می‌باشیم. یکی از این پرسشها، مسألة «تعیین نسب» در کودکان تولد يافته از اين طريق است. نگارنده در این پژوهش در صدد اثبات این است که در همة روش‌هایی که در داخل خانواده، باعث ایجاد کودک می‌شوند، او به پدر و مادر حکمی خود (یعنی مرد و زنی که از به هم ‌پیوستن اسپرم و تخمک آنان به وجود آمده است) تعلق دارد. همچنین در این نوشتار، ملاک تعیین پدری (ابوت) و مادری (امومت) و نیز مفهوم خانواده (فراش) تحليل خواهد شد. در انجام سخن، آثار و پیامدهای انتساب، نیز بررسی می‌گردند. روش بررسي: در حقیقت پرسش اصلی آن است که پدر و مادر شرعی و قانونی طفل متولد شده از طريق رحم جایگزین کیستند؟ (و یا از آن سو، این کودک، فرزند چه اشخاصی محسوب می‌گردد؟) در این راستا ضمن بررسی لغوی، شرعی و عرفی مفهوم نسب و اقسام آن، زمینه‌های پیدایش نسب و شرایط تحقق آن در خانواده و خارج آن، از جمله در مبحث مادر جانشین، مورد تحلیل قرار خواهد گرفت. این موضوع ضمن دو بحث شناسایی پدر و شناسایی مادر ارزیابی مي‌شود. نتايج: شکی نیست که مفهوم نسب از منظر شرع و قانون، در محیط خانواده (که تعبیر رسای آن در لسان فقیهان، همان فراش است.)، تحقق می‌یابد. منظور از خانواده، وجود دو شرط نکاح صحیح و تکوين کودک در اثر نزدیکی پس از این نکاح است که یکی از اقسام آن، مسئله مادر جانشین به طریق (H.I.D) است. اما در مواردی که کودک در خارج از خانواده به دنیا آمده باشد، مسئله نسب او دارای اَشکال و احکام متفاوتی خواهد بود اما آنچه که در این نوشتار محل نقض و ابرام است، قابلیت انتساب کودک ناشی از عمل تلقیح مصنوعی زن با اسپرم مرد بیگانه است (A.I.D) که آیا از موارد الحاقی به تحقق نسب در خانواده به شمار می‌آید یا خیر؟ اما در روش‌های خارج از خانواده، مانند تلقیح مصنوعی با اسپرم مرد بیگانه، پدر کودک همان اهدا کنندة اسپرم خواهد بود (صرف نظر از روایی یا ناروایی این عمل از منظر شرع و قانون) و مادر او نیز صاحب تخمک است، اگرچه جنین در رحم او رشد نکرده باشد. Introduction: Advances in medical science especially in the field of new methods for the treatment of infertility has brought changes in the process of human reproduction. Alongside the ability of using these methods in experimental sciences, new complex questions arise in other fields of science such as psychology, sociology, philosophy, jurisprudence and law. Based on the jurists’ verdict on permission or prohibition of hiring a surrogate uterus and their reasoning, a question is raised regarding the relationship of the infant born through surrogacy. Materials & Methods: On the basis of current definitions in the language of jurists and lawyers, “Relationship” is any bloody liaison between two persons that reaches fulfillment through the birth of one of them from the other or from a third party. Then, we will proceed to define the word relationship from lexical and legal points of view, and specify the childs father and mother. In fact, the basic problem is the identification of legal parents of the infant born through surrogacy. Results: Undoubtedly, the concept of relationship from the viewpoints of Islamic jurispru-dence and law reaches fulfillment in family, but what is important for contemplation is the ability of relation where the infant is born through the action of artificial insemination by the spermatozoid of a stranger. Conclusion: Based on the jurist’s verdict about infant is born through the action of artificial insemination we conclude: 1- Employment of an alternative womb especially between is not contract with Islamic rules provided it dose not bring about committing of any other sin. 2- In the all kinds the father of infant is born through this methods is same man that give the sperm and his mother is the woman that give the ovum. نسب، رحم جایگزین، تلقیح مصنوعی، احکام شرعی، آبستنی، ازدواج، باروری، ناباروری Relationship, Surrogate, Artificial insemination, Jurisprudence, Verdict, Pregnancy, Marriage, Fertility, Infertility 14 30 https://www.jri.ir/article/302 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/302.pdf HosseinNaseri MoghadamDepartment of Islamic Law, Faculty of Theology, Ferdowsi University, Mashad, Iranحسینناصری مقدمnaseri1962@ferdowsi.um.ac.ir35