en رحم جايگزين: نگاهي بر جنبه‌هاي مختلف و چالش‌هاي آن زمينه و هدف: رحم جايگزين يكي از روش‌هاي درمان ناباروري در زناني است كه به علل مادرزادي يا طبي، فاقد رحم مناسب براي باروري و حمل جنين هستند. اين روش پس از چندين دهه كاربرد در ساير كشورها، در جامعة ما نيز مطرح شده و مورد استفاده قرار گرفته است. با توجه به ويژگي‌هاي اين روش درماني، چالش‌هاي اخلاقي، حقوقي، روان‌شناختي و جامعه‌شناختي چندي در زمينة اين عمل بروز مي‌كند كه علاوه بر ايجاد نگراني براي عموم افراد، ممكن است باعث ايجاد مقاومت در مسئولين و سياست‌گزاران بخش درماني گردد. هدف اصلي بررسي حاضر فراهم ساختن شناختي نسبتاً جامع و مفيد درباره جنبه‌هاي مختلف عمل رحم جايگزين در درمان ناباروري و چالش‌هاي گوناگون آن است تا از بروز مشكلات احتمالي در جامعه پيشگيري شود. روش بررسي: بررسي حاضر از طريق مرور مقالات، بررسيها و قوانين كشورهاي مختلف دربارة درمان ناباروري با رحم جايگزين، به طرح مسئله و ارزيابي ابعاد مختلف آن مي‌پردازد. نتايج: با پيشرفت روش‌هاي درمان ناباروري، كساني كه سابقاً توانايي داشتن فرزند را نداشتند، امروزه امكان اين امر را يافته‌اند. از ميان اين گروه افراد، زناني كه به دليل بيماري‌هاي مادرزادي يا در نتيجه اعمال جراحي، فاقد رحمي كه توانايي حفظ و زايمان نوزاد را داشته باشد، بوده‌اند مي‌توانند از رحم‌ جايگزين براي حمل جنيني كه از لقاح تخمك خود و اسپرم همسرشان به وجود آمده، استفاده بكنند. به اين ترتيب، زنان ديگري نقش حمل جنين اين مادران را قبول مي‌كنند. مشخص است كه با جدا شدن نقش‌هاي حمل و زايمان و مادري نوزاد، امكان بروز مسائل و مشكلات متعددي از جنبه‌هاي حقوقي، اخلاقي، روان‌شناختي و جامعه‌شناختي پيش مي‌آيد. از نظر حقوقي امكان ادعا نسبت به نوزاد توسط مادران جايگرين مطرح است. از نظر اخلاقي، سلامتي جسمي مادر جايگزين، حقوق و رضايت همسر و فرزندان او و خطرات احتمالي بايد در نظر گرفته شود. امكان عوارض روان‌شناختي براي اين مادران و خانواده‌هاي ايشان نبايد ناديده گرفته شود. عوارض جامعه‌شناختي و امكان سودجويي از افراد نيازمند و پديد آمدن تجارتي جديد، خطري است كه مخالفت گروه‌هاي بسياري را برانگيخته است. قوانين و گروه‌هاي تخصصي در كشورهاي مختلف براي بررسي و پيشگيري از مسائل احتمالي در استفاده از رحم جايگزين مورد توجه قرار گرفته‌اند. بررسيها نشان مي‌دهد كه غالب موارد درمان ناباروري با روش رحم جايگزين بدون عوارض روان‌شناختي و حقوقي خاصي براي نوزاد، والدين اصلي و جايگزين بوده‌اند؛ هر چند كه نگراني‌هاي جامعه شناختي و احتمال آن كه افراد با انگيزه‌هاي اقتصادي مورد سوء استفاده قرار گيرند، نيازمند توجه است. نتيجه گيري: به نظر مي‌رسد تصويب قوانين و تشكيل كميته‌هاي خاص براي بررسي موارد درمان ناباروري با روش رحم جايگزين از بروز عوارض و عواقب احتمالي پيشگيري كند. Introduction: Surrogacy is a new approach for treating infertility in couples whose female partner lacks a functional uterus for conceiving or delivering a neonate congenitally or as a result of medical or surgical complications. The procedure has been in practice in Iran for the past few years. Understandably, the procedure has given way to many debates regarding the ethical, psychosocial and legal aspects of the issue. Materials & Methods: We reviewed the literature on surrogacy, as well as related legal issues in other countries. Results: Amazing progresses in infertility treatment have paved the way for people who were desperately seeking a child of their own. This group includes couples whose female partner lacks a functional uterus to conceive and / or deliver a neonate. Surrogacy has made it possible for the couples to achieve their long-lived dream and other women could play the role of surrogate mothers for the couple’s future child, by carrying the fetus in partial or full modes of surrogacy. Separating roles of surrogate mothers and the parenting ones, many controversies regarding ethical, psychological and sociological points of view would rise. Legal problems may rise when a surrogate mother claims the baby. Ethically, the surrogate mothers health, her husbands and childrens consent and the accompanying risks should be taken into account. Probable psychological complications inflicting the mother or her family should not be overlooked too. The point that has raised a lot of opposition and concern is the sociological milieu surrounding the issue; where the procedure may turn to a market to exploit the needy and the poor. Therefore, some countries have adopted strict laws and have formed expert groups to assess and prevent possible problems in practicing surrogacy. Though, most studies depict that surrogacy carries few ethical or psychological problems for the involved parties including the baby. Humanistic aspects and fear of exploiting or abusing the disadvantaged need to be addressed carefully. Conclusion: It seems that ratifying laws regarding surrogacy and forming a committee to evaluate all aspects of surrogacy may prevent the probable aforementioned problems. ناباروری، رحم جایگزین، ابعاد اخلاقی، روان شناختی، جامعه شناختی، مشاوره Infertility, Surrogate uterus, Ethical issues, Legal issues, Psychological, Social aspects, Consultation 137 144 https://www.jri.ir/article/313 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/313.pdf HamidYousefiIran s Forensic Medicine Organization, Tehran, Iranحمیدیوسفیyousefihamid@yahoo.com27ShahrbanouGhahariSari s Shahid Zare ee Hospital , Mazandaran Medical Scienses University , Mazandaran, Iranشهربانوقهاری28