en رحم جايگزين: تأملی ساخت گرايانه بر پزشکی شدن مادری زمينه و هدف: رحم جايگزين يکی از مهمترين علم‌ـ فن‌آوری‌های نوين توليد مثل و کمک باروری است که ضمن فراهم کردن جانشيني برای باروری طبيعی و راه حلی برای درمان ناباروری، به طور مستقيم يا تلويحی پزشکی شدن بيشتر تجربه مادری را دامن زده است. طبق نظر جامعه شناسان، پزشکی شدن/ کردن فرايندی است چند بعدی که از طريق آن، مسائل و شرايط غيرپزشکی و طبيعی با استفاده از اصطلاحات، رويكردها، ابزارها و مداخله هاي خاص پزشكي تعريف شده و كنترل و مديريت مي‌شوند. اين مقاله ضمن مرور اجمالی ساخت، ابعاد و دلالت های اجتماعی رحمِ جايگزين، به طور مشخص نشان می‌دهد که رحمِ جايگزين به چه نحوی در فرايند پزشکی شدن/ کردن فزايندة مادری، به مثابه تجربه ای طبيعی، چند بعدی و پيچيده در زندگی زنان، دخيل است. روش بررسي: اين مقاله با بازنگری در بدنة دانش و پيشينة موجود در جامعه‌شناسی دربارة رحم و مادر جايگزين در پی ارائة تحليلی جامعه شناختی از ماهيت و دلالت های ساخت گرايانة موضوع است. با استفاده از مفهوم و نظرية پزشکی شدن در جامعه شناسی، اين مقاله نشان می‌دهد که چگونه علم‌ـ فن‌آوری نوين رحمِ جايگزين به پزشکی شدن بيشتر تجربه مادری انجاميده است. نتايج: تحليلها و تأملات جامعه‌شناختي نشان مي‌دهد كه شيوه‌هاي جانشين براي باروري طبيعي يا شيوه‌های نوين کمک به باروری و درمان ناباروری نظير رحمِ جايگزين دارای هم ساخت اجتماعی، ابعاد و دلالت جامعه شناختی متعددی هستند و نقش آنها در بازتعريف و ساخت مسائل و تجربيات انسانی چشمگير است. در اين ميان، رحم جايگزين با مغشوش کردن تمايز بين آنچه كه در تجربة مادری طبيعي است و آنچه كه ساخته يا محصول کار انسان ها است، شکل خاصی از پزشکی شدن تجربة مادری را منعکس می‌کند. نتيجه‌گيری: مانند بسياری از علم‌ـ فن‌آوری های نوين پزشکی، توليد مثل و روش کمک باروری، روش رحم جايگزين صورت بندی جديدی از مفاهيم و تجربيات مربوط به زندگی زنان و به طور مشخص تر تجربة مادری را ارائه می‌کند که پزشکی شدن يا ورود هرچه بيشتر تجربه مادری، تحت نام گذاری، اقتدار يا هژمونی و مداخله پزشکی مهمترين ويژگی آن است. Introduction: Surrogacy is one of the important new reproductive technosciences that contributes to medicalization of motherhood, providing an alternative method to natural fertility as well as a resolution to infertility. According to sociologists, medicalization is a multidimensional process by which natural and non-medical problems or conditions become defined, treated and managed as medical problems, using specialized vocabulary, professional approaches, particular instru-ments and interventions techniques. Reviewing socially constructed nature of surrogacy and its various social aspects and implications, this article shows how surrogacy serves to turn mother-hood, a natural and vital experience in women’s life, to the growing process of medicalization. Materials & Methods: This paper seeks to provide a sociological analysis of the constructionist nature and implications of surrogacy by reviewing the body of knowledge and literature developed in sociology. Drawing on the notion of medicalization , the paper is to show how surrogacy has contributed and continues to contribute to the medicalization of motherhood. Results: Sociological analyses show that the alternative methods to natural fertility or new paths to cure infertility including surrogacy are socially constructed and have numerous and far-reach-ing sociological aspects and implications. The novel technosciences like surrogacy play a central role in dealing with, redefinition and accordingly construction of human problems and experience-es. Surrogacy, inter alia, introduces the new form of medicalization of motherhood by blurring the distinction between what is natural and what is made by mankind on the subject of motherhood. Conclusion: Like most of new medical and reproductive technosciences, surrogacy provides a new configuration of women’s lives and motherhood in particular that can be primarily characterized by medicalization or transformation of motherhood into jurisdiction of medicine. پزشکی شدن، رحم جایگزین، مادری، ساخت گرایی اجتماعی، اقامه دعوی، باروری، ناباروری، علم ـ فن آوری Medicalization, Surrogacy, Motherhood, Social Constructionism, Claim-making, Reproduction, Infertility, Technoscience 144 165 https://www.jri.ir/article/314 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/314.pdf MahmoodGhazi TabatabaieDepartment of Demography, Faculty of Social Sciences, Tehran University, Tehran, Iranمحمودقاضی طباطباییsmghazi@ut.ac.ir29Abu AliVedadhirDepartment of Sociology, Faculty of Humanities & Social Sciences, University of Tabriz, Tabriz, Iranابوعلیودادهیر30