en مقایسه دو روش تحریک تخمک‌گذاری [لتروزول+HMG] و [کلومیفن+HMG] در زنان نابارور دارای تخمدان پلی‌کیستیک و تحت درمان با روش تلقيح داخل رحمي اسپرم زمينه و هدف: کلومیفن اگرچه از داروهای مؤثر در درمان ناباروری می‌باشد؛ لیکن دارای عوارضی نظیر گرگرفتگی، کاهش موکوس سرویکس و اختلال در تست پس از مقاربت (PCT) و کاهش رشد و ضخامت اندومتر و بارداري چندقلويی است. از طرف ديگر لتروزول داروی جدیدتری است که مزایای آن شامل افزایش موکوس سرویکس، افزایش ضخامت اندومتر و کاهش خطر بارداري چندقلوئی است؛ لذا هدف از این مطالعه مقایسه این دو دارو در بیماران مبتلا به تخمدان پلی‌کیستیک (PCO) به روش كمك باروري تلقيح داخل رحمي اسپرم (IUI) بود.روش بررسی: مطالعه از نوع کارآزمایی بالینی بود. این طرح در سال 1382 در شورای پژوهشی گروه مطرح و تصویب شد. سپس100 نفر از زنان نابارور مبتلا به PCO در محدودة سني 35-20 سال واجد شرایط IUIبا اخذ رضایت‌نامه آگاهانه در مرکز ناباروری ولی‌عصر (عج) در سالهای 85-82 به صورت تصادفی ساده به 2 گروه تقسیم شدند و در هر يك از گروه‌ها داروي کلومیفن يا لتروزول به همراه HMG در فاصله روز 7-3 سیکل قاعدگی تجویز شد. متغیرهای ضخامت اندومتر، تعداد فولیکول بالغ، میزان بارداري، سقط و چند قلویی براي شركت كنندگان در هر دو گروه ثبت گرديد. اختلاف در مورد متغیرهای پیوسته توسط t-test و متغیرهای کیفی توسط تست 2 و دقيق فيشر مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفت. 05/0p≤ معنی‌دار تلقی شد.نتایج: تعداد فولیکول بالغ، خطر تحريك بيش از حد تخمدان (40% در مقابل 14%) و تعداد سقط (5/37% در مقابل 11/11%) در گروه کلومیفن به طور معنی‌داری بیشتر بود (به ترتيب 000/0p=، 003/0p=، 048/0p=). ضخامت اندومتر و میزان بارداري (8 نفر در گروه کلومیفن در مقابل 9 نفر در گروه لتروزول) در دو گروه از نظر آماری معنی‌دار نبود.نتیجه‌گیری: در صورت احتمال خطر تحريك بيش از حد تخمدان و یا سقط همچنین مواردی نظیر عدم تحمل یا شکست کلومیفن انتخاب لتروزول به جای کلومیفن منطقی می‌باشد؛ لیکن استفاده از این دارو به عنوان خط اول درمان نیاز به مطالعه بیشتری دارد. Introduction: Clomiphene Citrate has been one of the effective medications in the treatment of infertility but it has undesirable side effects, such as flushing, decreased cervical mucus production, impaired postcoital test (PCT) and multiple pregnancies. Letrozole is a newer drug and it improves cervical mucus production, increases endometrial thickness and reduces the risk for multiple pregnancies. Comparing the efficacy of clomiphene citrate versus letrozole for ovulation induction in patients with Polycystic Ovarian Disease (PCOD) was the objective of this study.Materials and Methods: This clinical trial study was done on 100 infertile, 20-35 year-old women with PCOD attending Vali-e-Asr Infertility Clinic from April 2003 to April 2007. The cases were candidates for intrauterine insemination (IUI) and signed a consent form to participate in the study. The cases were assigned to two groups through simple random sampling, the first group receiving clomiphen citrate plus HMG and the second one Letrozole plus HMG. Endometrial thickness, number of mature follicles, pregnancy rates, history of abortion and multiple pregnancies were recorded and compared in the two groups.Results: Comparing the two groups, the number of mature follicles (p=0.000), the risk for ovarian hyperstimulation (40% versus 14%, p=0.003) and abortions rates (37.5% versus 11.11%, p=0.048) were significantly higher in the clomiphene group. Differences in endometrial thickness and pregnancy rates (eight subjects in the clomiphene versus nine in the letrozole group) were of no statistical significance in the two groups.Conclusion: It seems that letrozole is a good substitute for clomiphene citrate, especially in patients at risk of abortion or ovarian hyperstimulation syndrome (OHSS), or in those who cannot tolerate clomiphene citrate. Further studies are needed to be done to fully suggest letrozole as the first line treatment for controlled ovarian hyperstimulation syndrome. تحریک تخمک‌گذاری، تلقیح داخل رحمی اسپرم، سندرم تحریک بیش از حد تخمدان، سندرم تخمدان پلی کیستیک، لتروزول، گنادوتروپین، کلومیفن سیترات HCG, Human menopausal genadotropin, Intra uterine insemination, Letrozole, Ovarian hyperstimulation syndrome, Ovulation induction, PCOD, Clomiphene citrate 109 115 https://www.jri.ir/article/372 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/372.pdf ShirinGhazizadehDepartment of Gynecology and Obstetrics ,Faculty of Medicine, Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iranشيرينقاضی‌زادهshirin_ghazizadeh@yahoo.com433MehranAmooeiFaculty of Medical Tehran University of Medical Sciences, Tehran, Iranمهرانعموئی خانعباسی 707MaryamBagheriVali-e- Asar Reproductive Health Research Center,Tehran Medical Sciences University, Tehran, Iranمريمباقري435MaryamGhelichkhaniVali-e- Asar Reproductive Health Research Center,Tehran Medical Sciences University, Tehran, Iranمريمقليچ خاني759MasoomehMasoomiVali-e- Asar Reproductive Health Research Center,Tehran Medical Sciences University, Tehran, Iranمعصومه معصومي 686