en اثر میدان‌ الکترومغناطیسی رايانه‌های كيفي بر تعداد و تحرک اسپرم موش صحرایی زمینه و هدف: رایانه‌های كيفي به عنوان یکی از منابع میدان‌های الکترومغناطیسی شناخته شده‌اند. بسیاری از افراد این رایانه‌ها را در هنگام استفاده روی پاهای خود قرار می‌دهند. تاکنون تنها گزارش‌هایی در مورد اثرات حرارتی استفاده از رایانههای كيفي روی پاها منتشر شده است. در این مطالعه تلاش شد تا با حذف اثرات حرارتی رایانه‌های كيفي، اثر میدان‌های مغناطیسی تولید شده توسط این دستگاهها بر اسپرماتوژنز مورد بررسی قرار گیرد. روش بررسی: بدین منظور 30 موش صحرایی همخون از نژاد ویستار با محدوده وزنی g200 تا 250 به صورت تصادفی به چهار گروه مختلف تقسیم شدند. شدت میدان مغناطیسی در نقاط مختلف رایانه كيفي با استفاده از دستگاه اندازه‌گیری میدان، اندازه‌گیری و روی رايانه كيفي نشانه‌گذاری شد. حداکثر شدت میدان معادل µT15/1 بود. موش‌های گروه‌های آزمون (21 سر موش صحرایی، هر گروه شامل 7 سر موش صحرایی و تحت اثر 3 شدت ميدان متفاوت) به مدت یک هفته هر روز هفت ساعت روی یک صفحه عایق حرارتی در نواحی نشانه‌گذاری شده نگهداری شدند. موش‌های گروه کنترل (شامل 9 سر) در مدت زمان مشابهی روی یک دستگاه رايانه كيفي خاموش قرار گرفتند. بعد از این مدت در تمام حیواناتي كه از طريق قطع نخاع كشته شده بودند، پارامترهایی مانند تعداد اسپرم، قابلیت تحرک و مرفولوژی اسپرمها بررسی شد. برای تجزیه و تحلیل نتایج از بسته نرم افزار آماری SPSS و آزمون‌های t و ناپارامتریMann Whiney و Kruskal Wallisاستفاده گردید. در این تحقیق، اختلاف‌های با 05/0>p به عنوان معنی‌دار در نظر گرفته شدند. نتایج: نتایج نشان داد که قابلیت تحرک اسپرمها با افزایش شدت میدان مغناطیسی، کاهش معنی‌داری پیدا کرده است. فراوانی نسبی اسپرم‌هایی که در گروه تحرک d طبقه‌بندی می‌شدند، در میدان‌های مغناطیسی زمینه (کنترل)، ضعیف، متوسط و زیاد به ترتیب در حدود 17%، 31%، 29% و 68% بود. همچنین فراوانی نسبی اسپرم‌هایی که در گروه تحرک c طبقه‌بندی می‌شدند، در میدان‌های مغناطیسی زمینه (کنترل)، ضعیف، متوسط و زیاد به ترتیب در حدود 52%، 43%، 51% و 16% بود. پس از ادغام تحرك‌هاي d و c فراوانی نسبی اسپرم‌هایی که در این گروه ادغام شده طبقه‌بندی می‌شدند، در میدان‌های مغناطیسی زمینه (کنترل)، ضعیف، متوسط و زیاد به ترتیب در حدود 69%، 74%، 80% و 84% بود. اگرچه تعداد اسپرم در گروه داراي مواجهه با میدان مغناطیسی شدید به کمترین میزان ممکن رسیده بود؛ اما اين تفاوت معني‌دار نبود. نتيجه‌گیری: در مجموع مطابق نتایج این مطالعه، قابلیت تحرک اسپرمها در موش صحرايي با افزایش شدت میدان مغناطیسی به صورت معنی‌دار آماری کاهش پیدا می‌نماید. از این رو میدان مغناطیسی ناشی از رايانه‌های كيفي می‌تواند از طریق تاثیر بر میزان تحرک اسپرمها، قابلیت‌های تولید مثلی آنها را دچار اختلال نماید. Background: Laptop computers are known sources of electromagnetic field and as the name implies a number of people use these computers frequently on their laps. To date, there seems to be only reports on the thermal effects of these devices on spermatogenesis in a laptop position. This study aimed to investigate the bioeffects of electromagnetic fields induced by laptop computers on rat spermatogenesis after blocking its thermal effects. Methods: Thirty inbred Wistar rats (200–250 g) were randomly divided into a control and three experiment groups. The magnetic field strength of the lap-side of a computer was measured (in an upside down position) at different areas by using a TES 1390 EMF tester and marked it with an appropriate marker. The maximum magnetic field strength was 1.15 µT. Animals in the test groups (21) were kept on the marked area on a thermal shield 7 hours a day for one week. The controls (9) were kept on a switched-off laptop for the same period. Subsequently, the animals were sacrificed and sperm parameters such as count, motility and morphology were analyzed. Non-parametric tests such as Mann Whitney U and Kruskal-Wallis tests were used to compare the results between the experimental groups and the controls. Results: A significant and correlated decrease was seen in sperm motility parallel to the increase in the magnetic field. Sperm motility was divided into four groups (A to D), A exhibiting the highest and D the lowest motility. The relative frequency of group D sperms (immotile sperms) exposed to background, moderate, high and very high magnetic fields were 17%, 31%, 29%, and 68% and the relative frequency of sperm in class C sperms (non-progressive sperms) exposed to background, moderate, high and very high magnetic fields were 52%, 43%, 51% and 16%, respectively. After merging sperms in classes C and D, the relative frequencies of sperms in animals exposed to the background, moderate, high and very high magnetic fields were 69%, 74%, 80% and 84%, respectively. Although, the lowest sperm count was observed in animals exposed to the highest magnetic field but this difference was not significant. Conclusion: There seems that sperm count and motility decrease as the magnetic field strength increases. In this light, magnetic fields induced by laptop computers may decrease sperm count and sperm motility, ultimately affecting male reproductive capabilities. It is advisable to limit the time these devices are used in a laptop position. اسپرماتوژنز، رایانه کیفی، موش صحرایی، میدان‌های الکترومغناطیسی، ناباروری مردان Electromagnetic field, Laptop computers, Male infertility, Rat, Spermatogenesis 251 259 https://www.jri.ir/article/425 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/425.pdf Seyed Mohamad JavadMortazaviRadiological Sciences Research Center, School of Paramedical Sciences, Shiraz University of Medical Sciences, Shiraz, Iranسید محمد جواد مرتضویmmortazavi@sums.ac.ir834AlirezaTavassoliDepartment of Pathology, Shiraz Blood Transfusion Organization, Shiraz, Iranعلی رضاتوسلی835FahimehRanjbarRadiological Sciences Research Center, School of Paramedical Sciences, Shiraz University of Medical Sciences, Shiraz, Iran836ParichehrMoammaieeRadiological Sciences Research Center, School of Paramedical Sciences, Shiraz University of Medical Sciences, Shiraz, Iranپريچهرمعمايي837