en 1726-7536 1735-8507 69 2139 288 gregorian 2005 10 1 6 4 online 1 fulltext

en ضرورت بررسي ابعاد مختلف سقط جنين در ايران مقدمه: ساليانه زندگي و سلامت ميليونها انسان به علت پايان بخشيدن به حاملگي‌هاي ناخواسته در معرض خطر جدي قرار مي‌گيرد. وقوع ميزان چشمگير سقط‌هاي القايي و غيربهداشتي در سراسر جهان و به ويژه در جوامع در حال توسعه و منجر شدن بسياري از اين سقطها به مرگ و مير مادران در سنين باروري، برجاي گذاردن صدها هزار ناتواني جسمي و جنسي، گزارش بالاترين آمار و ارقام سقط‌هاي غيرايمن از جوامع در حال توسعه به ويژه جوامعي با منع و محدوديت قانوني بيشتر، از مشكلات عمده سلامت باروري زنان است كه ضرورت بررسي جامع ابعاد مختلف سقط جنين را در جوامع مختلف و از جمله ايران (ساليانه با حداقل 000/80 سقط) آشكار مي‌سازد. هدف از اين مطالعه آشنائي با معضل سقط جنين در جامعه است كه ممنوعيت‌هاي موجود شرعي، قانوني و فرهنگي موجب افزايش ميزان سقط جنين به صورت سقط‌هاي القايي و غيربهداشتي گرديده است. بررسي علل اين افزايش و به دنبال آن آگاه‌سازي جامعه نسبت به ابعاد متنوع معضلات سقط‌هاي غيربهداشتي از اهداف اين تحقيق است، تا از يكسو با آشناسازي صاحبنظران و قانونگذاران با وضعيت موجود كشور و جهان، زمينه تغيير نگرش فراهم گردد و از سوي ديگر زمينه رفع معضلات و جلوگيري از روند افزايش ميزان سقط‌هاي غيربهداشتي، با بكارگيري آموزش‌هاي لازم و قانونمند كردن سقط در موارد ممکن فراهم گردد. روش مطالعه: اين پژوهش با بهره‌گيري از روش مطالعه اسنادي و كتابخانه‌اي تدوين گرديده است. بحث و نتيجه‌گيري: با توجه به جواني جمعيت ايران، تغيير نگرش زنان در مورد بعد خانواده، تأخير در ازدواج، نبود والدين در اوقات زيادي از روز در خانواده، تأثير محدوديت‌هاي قانوني بر روند شكل‌گيري سقط غيربهداشتي، به خطر انداختن سلامت رواني- اجتماعي جسمي و جنسي زنان و مردان و افزايش هزينه‌هاي درماني و تأثير آن بر بودجه بهداشتي، نيازمند تغييراتی در سياست‌هاي قانوني با بهره‌گيري از مفهوم سلامت از ديدگاه سازمان بهداشت جهاني مي‌باشد تا شاهد كاهش چشمگير سقط‌هاي غيربهداشتي باشيم. به نظر مي‌رسد امكان دستيابي به راهكارهاي قانوني با لحاظ نمودن ابعاد جامع سقط جنين و با بهره‌گيري از عدم اجماع فقهي در مورد «زمان ولوج روح» و با تكيه بر قانون مستند و توانمند اسلامي «لاحرج»، تجويز سقط جنين در مواردي خاص ميسر خواهد بود. Introduction: Each year health and lives of millions of people are endangered by the termina-tion of unwanted pregnancies. Unsafe induced abortions happen very often all over the world, especially in developing countries which many lead to death and disability of women in their fertility years. The highest incidence of unsafe induced abortions are reported from developing countries, especially those that impose tighter legal restrictions. These important problems which inflict women, need to be addressed by a comprehensive study on different aspects of abortion in such societies as Iran, which is confronting about 80,000 abortions each year. On of the objectives of this study was familiarization with the problem of abortion in the Iranian society where religious, legal and cultural prohibitions have lead to an increase in unsafe induced abor-tions. Other objectives of this study were to evaluate the causes of this increase, to assess the need for educative information on different aspects of unsafe abortions, to familiarize the legisla-tive authorities with the present condition of the country and to make preparations for a change in views and also to cultivate the social grounds to reduce the increasing rate of such abortions. Methods: This study was based on literature and documentation reviews. Results and Discussion: Considering the young age of the Iranian population, changes in the views of Iraian women on the family size, late marriages, absence of parents at home in most of the day time, committing unsafe abortions due to the pressures exerted by restrictive legislations, endangering physical, sexual and psychosocial health of men and women and the increased treat-ment expenses and their effect on the health care budget, require great steps to be taken to make changes in legislative policies by applying WHO’s views on the concept of health to hopefully witness a pronounced reduction in unsafe abortions. It seems that there are the possibilities to achieve legal solutions by considering the comprehensive aspects of abortion and taking divagate of the uncertainties and absence of a unified jurisprudential view on the time of soul inspiration and by relying on the robust law of "hardship", prescription of abortion in some instarces can come true. سقط جنین، سقط جنین غیربهداشتی، سقط جنین القایی، محدودیت های قانونی، عوارض سقط جنین، مرگ و میر ناشی از سقط جنین، بارداری ناخواسته Abortion, Unsafe abortion, Induced abortion, Unwanted pregnancy, Legal restrictions, Complications of abortion, Mortalities and morbidities of abortion 299 321 https://www.jri.ir/article/197 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/197.pdf ZohrehBehjati ArdakaniReproductive Biotechnology Research Center, Avicenna Research Institute, ACECR, Tehran, Iranzbehjati@avicenna.ac.ir20Mohammad MehdiAkhondiReproductive Biotechnology Research Center, Avicenna Research Institute, ACECR, Tehran, Iranمحمدمهدیآخوندی21Mohammad RezaSadeghiReproductive Biotechnology Research Center, Avicenna Research Institute, ACECR, Tehran, Iran محمدرضاصادقی77HoomanSadri-ArdekaniReproductive Biotechnology Research Center, Avicenna Research Institute, ACECR, Tehran, Iranهومن صدري‌اردكاني291

en رهيافت‌هاي اخلاقي به سقط جنين؛ يک بررسي موردي يکي از راه‌هاي مواجهه با مسئله سقط جنين، ارزيابي آن از منظر اخلاق است. فارغ از مسائل قانوني يا فقهي، آيا اخلاقاً مي‌توان سقط جنين را موجه شمرد. درباره مشروعيت اين عمل، چهار رهيافت اخلاقي عمده وجود دارد. نخست، رهيافت‌ محافظه‌کارانه است که سقط جنين را به مثابه قتل نفس مي‌داند و به اين دليل غير اخلاقي مي‌شمارد. دوم، رهياف آزادي‌خواهانه است که با تأکيد بر آزادي زن و حق انتخاب او سقط جنين را امري شخصي و در حوزه اختيارات مادر مي‌شمارد. سوم رهيافت ميانه‌روانه است که با توجه به رشد جنين تا زماني سقط جنين را انتخابي شخصي و پس از آن، چنين عملي را غير اخلاقي مي‌داند. چهارم، رهيافت فمينيستي است که در مواردي با نقطه عزيمت و نتايج سه رهيافت ديگر متفاوت است. هر يك از اين ديدگاه‌ها نقطه قوت و نقطه ضعفي دارند و هيچ يك به تنهايي نمي‌تواند تببين كاملاً رضايت بخشي كه همه موارد سقط جنين را فرا بگيرد ارائه كند. از اين رو به نظر مي‌رسد که بهتر باشد درباره هر مورد جداگانه بحث نمود. يكي از موارد درخواستي براي سقط جنين جايي است كه بارداري بر اثر تجاوز به عنف حاصل شده است. از آنجا كه در اين نوع بارداري مادر هيچ نقشي نداشته و اراده‌اش سلب شده است، تنها كسي كه حق تصميم‌گيري براي ادامه بارداري يا پايان دادن به آن را دارد مادر است و اخلاقاً كسي نمي‌تواند او را در صورتي كه دست به سقط جنين زد ملامت كند. نويسنده براي اثبات اين مدعا چهار دليل آورده است. دلائلي كه مي‌توان براي عدم امكان داوري اخلاقي ديگران درباره مادر آورد، عبارتند از: 1- دفاع از خود؛ 2- حق شخص بر تن خود؛ 3- اصل عدالت؛ 4- مسئوليت جامعه. آنگاه نويسنده مقاله با مرور مستندات فقهي سقط جنين ناشي از تجاوز به عنف و فتواهايي كه در اين زمينه به وسيله فقهاي اهل سنت صادر شده است، نشان مي‌دهد مواردي كه در فقه تحريم شده، ممكن است اين مورد خاص را فرا نگيرد. سپس فتاواي برخي از فقهاي شيعه را در اين زمينه نقل و تحليل کرده و در پايان به پاره‌اي نتايج رسيده است؛ از جمله آن كه منع قانوني سقط جنين شامل اين مورد نگردد و قربانيان تجاوز به عنف مورد حمايت قانوني و اجتماعي قرار گيرند. In his paper, the author tries to deal with one of the most controversial ethical problems of the modern time from a moral point of view; abortion. Is abortion moral? and can it be justified in any situation? Or it cannot be justified in any case? There are four main ethical approaches to abortion: First,a conservative approach, second, a liberal, third, a moderate, and fourth, a femi-nistic one. None of these approaches seem to be able to justify various kinds of abortion. We need to deal with every case separately and try to assess its morality. Accepting this view, the author tries to face abortion due to rape and he argues that this kind of abortion may rest its reasons on four principles: Autonomy, justice principles, self-defense, and the responsibility of society toward the pregnant woman as a victim of violence and rape. According to these prin-ciples, if a woman is raped and becomes pregnant, it is her personal choice to continue her pregnancy or abort it. Then the author goes into some jurisprudential details from an Islamic perspective and tries to defend his position by citing some famous Islamic legal decisions, or "Fatwa"s. سقط جنین، اخلاق کاربردی، تجاوز به عنف، احکام فقهی، مسئولیت اخلاقی، اخلاق Abortion, Rape, Applied ethics, Ethical decision, Ethics 321 343 https://www.jri.ir/article/198 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/198.pdf Seyyed HasanEslamithe Center for Religious Studies, Qom, IranسيدحسناسلاميEslami@religions.ir461

en سقط جنين در مسيحيت در ميان مسائل اخلاقي مجموعة عهد جديد هيچ ذكر صريحي از سقط جنين به ميان نيامده است. با اين همه، از همان آغاز، دانشمندان و فرقه¬هاي مسيحي به مسئلة سقط جنين توجه نشان داده‌اند. به اعتقاد كليساي كاتوليك رم، جنين از لحظة انعقاد نطفه، انساني كامل است و حق حيات دارد؛ از اين رو، اين كليسا از آغاز پيدايش جنين، هرگونه اقدام به سقط جنين را نكوهش كرده است. در ديداخه، يكي از نخستين كتاب‌هاي راهنماي تعاليم مسيحي، چنين آمده است: «كودك را با سقط كردن نكش و باعث هلاكت نوزاد نيز نشو.» در يكي ديگر از اسناد مسيحي، سقط جنين از «گناهان نفرت‌انگيز» شمرده شده است. گرچه برخي از دانشمندان، دميده شدن روح را ملاك جواز يا عدم جواز سقط جنين مي‌دانستند، كليساي كاتوليك در قرن نوزدهم رسماً اين ديدگاه را رد كرد و اعلام كرد كه جنين در هر مرحله‌اي كه باشد، سقط آن ناروا است و ساقط كنندة جنين به مجازات شرعي طرد محكوم مي‌شود. يكي از مهم¬ترين اشكالاتي كه به اين عقيدة كليساي كاتوليك وارد شده اين است كه جنين ممكن است زندگي مادر را در خطر مرگ قرار دهد؛ اما مطابق آموزة فوق حتي در اينجا نيز نمي‌توان اقدام به سقط كرد. كاتوليك¬ها در پاسخ به اين ايراد قاعدة «نتيجة دوگانه» را براي حفظ جان مادر پيشنهاد كرده‌اند. بر طبق اين قاعده، براي مثال، اگر زن بارداري به سرطان رحم مبتلا باشد، پزشك مي‌تواند براي نجات جان وي رحم سرطاني را بيرون بياورد. در اينجا پزشك و مادر، مرگ جنين را قصد نكرده‌اند، بلكه يك عمل مشروع را براي درمان بيماري وي انجام داده‌اند، گرچه نتيجة قهري آن مرگ جنين است. در مقابل ديدگاه كليساي كاتوليك، بسياري از دانشمندان پروتستان و ارتدوكس و ديگر فرقه‌هاي مسيحي به ويژه در دوران اخير جنين را انسان بالقوه شمرده‌اند، که داراي حقوقي بر گردن زن باردار و ديگران است؛ با اين همه در مواردي اسقاط آن نيز قابل توجيه است (مانند زماني كه جان مادر در خطر باشد). الهي¬دانان فمنيست، با ارائة تفسير ديگري از رابطة جنين و مادر، اجازه داده‌اند كه اگر بارداري براي مادر خطري به وجود آورد، وي به سقط آن اقدام كند. There is no clear mention of abortion in the moral teachings of the New Testament. Yet, from the very early times of Christianity, Christian sects and scholars have paid attention to this problem. The Roman Catholic Church believes that the fetus is a full human being, with a right to live, from the moment of conception; therefore this church has condemned all direct acts of abortion. Dida-che, a late first-century or early second-century manual of Christianity teachings, decrees that: “You shall not kill the embryo by abortion and shall not cause the newborn to perish.” In another Christian document, abortion is regarded as an abominable crime. Although some Christian scho-lars put forward the idea that abortion would be possible if the fetus has not developed a soul. The Roman Catholic Church in the nineteenth century rejected this idea formally, and decreed that abortion of any fetus is prohibited, and the person who performs it is condemnable to the canoni-cal penalty of excommunication. One of the most important challenges to this idea of Catholic Church is that a pregnancy may put the mother’s life at risk of death. According to this teaching, even in such cases, abortion is not allowed. Catholics in response to this problem have suggested the rule of "double effect", to save the life of the mother. For example, if a pregnant woman has uterine cancer or pregnancy in the fallopian tube, physicians may undertake procedures to save her life. In terms of the rule of double effect, the pregnant woman and her physician don’t intend the fetus’ death, and removing the cancerous uterus is a legitimate medical treatment for uterine cancer, even though it will result in her fetus’ death. By contrast, many Protestants, Orthodox and other theologians, especially in recent times, view the fetus as a potential human being, which lays significant claims to the pregnant woman and others. Yet, abortion can sometimes be justified (e.g., when the life of the mother is at risk). Some feminist theologians, that give another inter-pretation of the relation between the pregnant woman and her fetus, allow abortion if the pregnan-cy endangers the mother’s life. سقط جنین، مسیحیت، حقوق مادر، اخلاق مسیحی Abortion, Christianity, Didache, Roman catholic church, Protestants, New testament, Feminist theologians, Double effect 343 349 https://www.jri.ir/article/199 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/199.pdf HosseinSoleimaniDepartment of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Qom, Iranحسينسليمانيho_ soleimani@yahoo.com462

en سقط جنين و دين زرتشتي در اين مقاله، روايي يا نارواييِ سقط جنين در دين زرتشتي بررسي شده است. براي دقت هر چه بيش‌تر، اين بررسي در دو حوزة‌ مجزا انجام شده است: يكي در سنت كهن زرتشتي كه عبارت است از مجموعه‌اي آميخته از آموزه‌هاي زرتشت با پندارهاي كهن اسطوره‌اي و ديگري در حوزة آموزه‌هاي ناب زرتشت كه مشخصاً در گاهان به يادگار مانده است. سقط جنين در آموزه‌هاي سنت كهن زرتشتي به تمامي مردود و ناروا شمرده شده است؛ زيرا اين عمل هم كشتن آگاهانه است و هم باعث آلودگي با نسا (مردار) مي‌شود. اما در آموزه‌هاي ناب زرتشت، هيچگونه تصريحي دال بر مسايل شرعي از قبيل روايي يا ناروايي سقط جنين وجود ندارد. اما آنچه در آموزه‌هاي او جلب نظر مي‌كند، نگرش ژرف و بسيار اخلاقي آن به انسان است. فهم و درك موضع زرتشت در برابر عمل سقط جنين، هنگامي ميسر است كه از دريچة منطق كلي آموزه‌هاي وي به اين موضوع نگريسته شود. زرتشت، جهان را عرصة كارزاري فراگير ميان نيكي‌ها و بديها مي‌بيند و معتقد است كه بهترين كنشها از اَشَه ناشي مي‌شود كه مي‌توان آن را راستي و پاكي و نظم بنيادينِ گيتي معنا كرد. در باور زرتشت، همة موجودات هستي و از جمله انسان، از آنجا كه آفريدگان اهوره مزدايند، در سرشت خود بر مدار آشه مي‌گردند و بنابراين ارجمندند. در اين ساختار، نقطة عزيمت منش هر انساني كه پا به عرصة گيتي مي‌نهد، جز خوبي و پاكي نيست؛ و البته همو چندان آزاد و يله است كه مي‌تواند برخلاف سرشت اهورايي خود، از مدار اشه خارج شود و به بدي و پليدي بگرايد و يا برعكس، در راه اشه گام بردارد و با هر كنشي، هستي را نو گرداند. در نتيجه مي‌توان به سهولت ديد كه در نگرش زرتشت، عمل سقط جنين به معني نابود كردن موجودي است كه هم در سرشت خود، اهورايي است و هم مي‌تواند با اَشوئي، بر دامنة قدرت نيكي‌ها در جهان بيفزايد. يعني از چشم انداز دين زرتشت عمل سقط جنين ميان دو حد نوسان دارد: يا موجودي ذاتاً اهوارايي از ميان رفته است يا موجودي كه مي‌تواند بنا به سرشت خود، اهورايي‌تر هم گردد، كشته شده است. و معلوم باشد كه اين هر دو، محكوم و ناپسند هستند. با اين اوصاف، در آموزه‌هاي زرتشت، سفارش همواره‌اي به اصل خردورزي در تمامي امور هست كه براساس آن مي‌توان عمل سقط جنين را در شرايطي خاص، روا دانست و آن نيست مگر هنگامي كه دانش روز، بنا به مصالحي، چنان كاري را تجويز گرداند. به عبارت ديگر، از منظر «دين زرتشت»، هرگاه دانش زمانه، انجام كاري را ايجاب كند، بايد به آن پرداخت و شايسته نيست تا در چنين مواردي، به بهانة پايبندي بر سنت‌هاي ناخردامندانه، از گرديدن بر مدار دانش و خرد، ابا كرد. The righteousness or unrighteousness of abortion is evaluated in this article. For a more précised look, this study has been performed in two separate domains: In the ancient tradition of Zoroastrianism which is a collection of the teachings of Zoroaster mixed with ancient mythical notions and perceptions and the other is the domain in which the pure teachings of Zoroaster which specifically have been passed down in Gathas or the holy songs of Zarathustra or Zoroaster. Abortion has been counted as unrighteous in the ancient tradi-tions of Zoroastrian teachings, as this act is both a deliberate murderous act and it also pollutes the Earth with a cadaver. However, in pure Zoroasters teachings, there is no direct mention of the legalities of abor-tion such as its righteousness or unrighteousness. However, what is quite fascinating in his teachings, is a profound outlook and a very ethical view towards human beings. The comprehension and realization of Zoroasters position towards abortion is possible only when one looks at this issue from the common sense prevalent in his teachings. Zoroaster sees the world as a pervasive battlefield between the bad and the good and he believes that the best deeds or actions, originate from Asha, which can be interpreted as righteous-ness, purity or chastity and the fundamental order governing the universe. In Zoroasters beliefs, all creatures of the universe, including man, are the creations of Ahura Mazda and they rotate around Asha in their self and therefore deserve reverence. In this system, the starting or departure point for the mien or manner of any human that steps in to this world, is nothing but virtue and purity; and (s)he is so free and unfettered that (s)he can egress its orbit around Asha, against it celestial self, and turn to evil and wickedness or vice versa and step onto the path of Asha and renovate or rejuvenate the universe by each deed. Therefore, one can easily see that in the views of Zoroaster, abortion is the destruction of a being of derive entity in his/her self that can widen the boundaries and strength of goodness in the world. This means that, in Zoroastrianisms outlook abortion swings between two boundaries: Either an innately celestial being has been murdered or a being, which according to his/her innate, could have become more celestial, which both acts are obscene and denounced. According to these statements, in Zoroasters teachings there is always a recommendation to the application of the principles of rationality in all matters, which based on this rationality one can allow abor-tion under some circumstances that are indicated by the achievements of science. In other words, in Zoroast-rians religion outlooks, whenever the contemporary science indicates an action, we should follow that and it is not approved to evade it, by excuses such as commitment to (unwise and insensible) traditions. سقط جنین، زرتشتی، گاتا، آموزه ها، ناروایی، خرد گرایی، علم، سنت Abortion, Zoroastrianism, Gathas, Teachings, Rationality, Righteousness, Unrighteousness, Science, Tradition 349 362 https://www.jri.ir/article/200 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/200.pdf Seyyed MojtabaAaghaaeeCooperating with the Center for Religious Studies, Qom, Iranسيد مجتبيآقاييaaghaaee@yaoo.com463

en سقط جنين در يهوديت نخستين و مهم‌ترين منبع شريعت و حقوق يهود، يعني تورات، به سقط جنين عمدي اشاره‌اي نكرده است. در اين كتاب فقط در يك مورد به مسئلة سقط جنين اشاره شده و آن سقط شدن جنين زني در جريان نزاع است. در اينجا ضارب بايد براي اسقاط جنين غرامت مالي بپردازد. در دومين منبع مهم شريعت يهود، يعني تلمود، از سقط جنين عمدي سخن به ميان آمده است. در اين گنجينة شريعت يهود گرچه سقط جنين عمدي ممنوع دانسته شده، براي ساقط كنندة آن مجازات قصاص تجويز نشده است. به رغم ممنوعيت سقط جنين در تلمود، در مباحث حقوقي اين كتاب در مواردي اسقاط جنين روا شمرده شده است. براساس قانون تلمود، اگر زن در هنگام زايمان دچار مشكل شود و بيم آن رود كه مرگ وي را تهديد كند اگر جنين هنوز در رحم باشد بايد با كشتن جنين جان مادر را نجات داد؛ اما اگر سر يا بخش بزرگ‌تر جنين از رحم خارج شده باشد نمي‌توان جنين را سقط كرد؛ چرا كه در اينجا دو موجود زندة قابل بقا وجود دارند و كسي نمي‌تواند بگويد جان مادر از جان فرزند مهم‌تر است. با اين همه، خود مادر حتي اگر قسمت اعظم جنين به دنيا آمده باشد، مي‌تواند با استناد به قاعدة حقوقي پذيرفته¬شدة دفاع مشروع، با سقط جنين جان خود را نجات دهد. در برخي از منابع يهودي آمده است كه اگر سقط جنين براي درمان مادر لازم باشد انجام آن مجاز است و اين حكم حتي شامل مواردي نيز مي‌شود كه جنين خود منشأ مستقيم بيماري مادر نباشد و خطر مرگ مادر را تهديد نكند. از مباحث بحث‌انگيز درحقوق يهودي دربارة جواز يا عدم جواز سقط جنين، آنجاست كه زن از زنا باردار شده باشد. بسياري از عالمان يهودي بر اين عقيده‌اند كه زن شوهر¬داري كه از راه زنا باردار شده باشد مي‌تواند جنين خود را سقط كند؛ اما اگر دختر بي‌شوهري اين گونه باردار شود اسقاط جنين وي روا نيست؛ چرا كه بر طبق شريعت يهود، فرزند متولد از زناي زن شوهردار حرام¬زاده است؛ اما فرزند دختر بي¬شوهر حرام‌زاده شمرده نمي‌شود. از موارد جواز سقط جنين درتلمود آنجاست كه بخواهند مجازات اعدام را دربارة زني كه از راه زنا باردار شده است به اجرا در آورند. در اين مورد مي‌توان و حتي گفته‌اند كه بايد، جنين زن را پيش از اجراي مراسم اعدام سقط كرد، مگر آنكه عمليات وضع حمل آغاز شده باشد. بحثي كه بيشتر در دوران جديد مطرح شده است آنجاست كه خطر معلوليت كودك را تهديد كند. بيشتر حقوقدانان يهودي مي‌گويند حتي در اين صورت نيز نمي‌توان جنين را سقط كرد. با اين همه، برخي از حقوقدانان جديد يهودي در اين باره رويكرد منعطف‌تري اتخاذ كرده‌اند و در مواردي سقط جنين را اجازه داده‌اند. In Torah, the first and most important source of Jewish laws, there is no direct mention of a willful abortion. This book only refers to the abortion of a pregnant woman’s fetus in the course of a quarrel. In similar cases one who causes this kind of abortion shall pay fines. Talmud, the second important source of Jewish laws, refers to willful abortions. According to Talmud, abortion, although prohibited, is not punishable by death penalty. In spite of prohibition of abortion in Tal-mud, this book sometimes permits abortion. According to Talmudic laws, abortion is permitted if the fetus endangers the mother’s life, but from the moment that the head or the greater part of its body has emerged into the world, no one can abort it; because here there are two living beings, and no one can say the life of the mother is more important than that of the fetus. Yet, when the mother’s life is endangered, she herself may destroy the fetus even if the greater part of the fetus has come out of her body, according to "self-defense" rule. Some Jewish texts maintain that abor-tion should be permitted if it is necessary for rescuing the mothers life, even if there is no fatality attached to the pregnancy or the mother’s illness is not directly caused by the fetus. The permissi-bility of abortion in relation to a pregnancy resulting from adultery has been a matter of contro-versy. Many Jewish scholars have permitted abortion by a married woman made pregnant through adultery,but not by an unmarried woman who becomes pregnant, because, according to the Jewish laws, the child of the former woman is regarded as a bastard, but the child of the latter, i.e. unmarried womans, is not regarded so. According to Talmud, abortion is permitted, if a womans pregnancy results from adultery and she is condemned to death. In this case, abortion is permitted, and it is even said that it is obligatory to do it before execution process starts, except the time when delivery has started. In recent years, the question of permissibility of abortion has been raised in cases where there is the fear of malformation or of a birth defect in the fetus. The general tendency is to uphold the prohibition against abortion in such cases. Yet, some neo-Jewish jurists have adopted a lighter view and permitted abortion in some cases. سقط جنین، یهودیت، دفاع مشروع، زنا، معلولیت، تورات، تلمود، اسرائیل Abortion, Judaism, Jewish laws, Torah, Talmud, Malformation, Birth defect adultery, Neo-Jewish jurists 362 369 https://www.jri.ir/article/201 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/201.pdf HosseinSoleimaniDepartment of Criminal Law and Criminology, Faculty of Law, Shahid Beheshti University, Qom, Iranحسينسليمانيho_soleimani@yahoo.com462

en سقط جنین از دیدگاه فقه مقارن مسأله سقط جنین و احکام مربوط به آن در فقه اسلامی از مسائل مهم حوزه دینی به شمار می‌آید و با روند تکاملی و رو به رشد علوم جدید وارد حوزه علمی و مجامع پزشکی دنیا نیز گردیده است. فقه اسلامی در برابر خواسته‌های روز و نیاز بشری نمی‌تواند ساکت باشد و نمی‌تواند در برابر پیشرفت‌های علمی واپس گراید و خود را با آن همراه و هماهنگ نکند؛ زیرا دریافت‌های علمی جدید و مشکلات نوپیدا طبعاً در درک بعضی مبانی اصولی و فقهی و تشخیص موضوعات و مفاهیم و برداشت از متون دینی تاثیر خواهد گذاشت؛ بنابراين محققین حوزه‌های علمیه دینی که صیانت فقه اسلامی را بر عهده دارند لازم است بیش از پیش با مکاتب و آرای مختلف آشنا شده و موضوعات مهم فقهی را بر اساس دستاورد‌هاي علمی جدید مورد بررسی و تجدید نظر قرار دهند. مباحثی که در این مقاله به آن پرداخته شده است عبارتند از: 1- تعریف جنین 2- مراحل خلقت و شکل‌گیری جنین از قبیل نطفه (لقاح تخمک و اسپرم) 3- مدت هر يك از مراحل جنیني 4- بیان اختلاف نظر فقهای اسلامی نسبت به اطلاق لفظ جنیني كه شکل‌گیری آدمی در آن نمایان نشده است و آن را فاقد حکم جنین می‌دانند 5- سقط جنین در چه مرحله ای از مراحل حمل, جایز است؟ در پاسخ به موارد فوق بايد گفت: اصل در سقط جنین بنا بر نظر امام محمد غزالی بر ممنوعیت است؛ ولی مذاهب و اندیشمندان معاصر در این موضوع اختلاف دارند: الف: از نظر مذهب حنفیه: در متون کتب فقهای حنفیه از جمله (الدرالمختار) بیان شده که سقط جنین قبل از دمیدن روح انسان در آن یعنی قبل از گذشت چهار ماه بر آن امكان‌پذير است؛ اگرچه فقیهان این مذهب اسقاط حمل را قبل از نفخ روح حرام ندانسته‌اند. ب: از نظر مذهب مالکیه: خارج ساختن نطفه ترکیب یافته با تخمک زن بعد از لقاح را هر چند قبل از گذشت چهل روز باشد جایز نمی‌دانند و حالت عذر را هم استثنا ننموده‌اند. یعنی حکم سقط جنین در مذهب مالکی در هر مرحله‌ای از مراحل جنين, حرام مي دانند. ج: از نظر شافعیه: فقهاي شافعيه در اين قضيه داراي دو نظريه مي‌باشند: 1- نظریه قائل بر تحریم سقط جنین پس از استقرار نطفه در رحم اگرچه قبل از اتمام چهل روز باشد. 2- عده‌ای دیگر از جمله ابواسحاق مروذی و شبر املسی با استناد به نظریه ابوحنیفه، سقط جنین را در مرحله نطفه و علقه مورد تسامح قرار داده‌اند و با عذر شرعی سقط آن را جايز دانسته‌اند اگر چه امام محمد غزالی سقط نطفه بعد از لقاح را در هر مرحله‌ای باشد حرام می‌داند. د: از نظر مذهب حنابله: فقهای این مذهب سقط جنین را با گذشت بیشتر از چهل روز بر آن را جایز نمی‌دانند. هـ: از نظر فقهای ظاهری: اسقاط جنین را در هر شرایطی جایز نمی‌دانند و هیچ عذری را در سقط جنین موجه نمی‌شمارند. و: نظریه ترجیحی در میان مذاهب که استاد فقه مقارن دکتر عبدالکریم زیدان در کتاب المفصل بیان داشته این است: اگر سقط جنین به خاطر معالجه و یک مشکل شرعی باشد و مرحله جنین قبل از نفخ روح یعنی قبل از گذشت چهار ماه از آغاز حمل باشد سقط آن از نظر شریعت جایز است. تا آنجا که، بعضی اسقاط جنین در قبل از چهار ماه چه با عذر و چه بدون عذر را جایز می‌دانند. شیخ محمد شلتوت رئیس سابق دانشگاه الازهر می‌گوید: اگر به تاکید ثابت شود که بقای نوزاد پس از تحقق حیات آن دچار مشکلی از جمله مرگ می‌شود قواعد کلی شریعت، ما را به کمترین دو ضرر (اخف الضررین و اهون المفسد تین) دستور می‌دهد. امروزه عده‌ای از علمای اسلامی به دلیل فساد زمانه و مشکلات اجتماعی، اسقاط جنین را جایز شمرده‌اند. نظر راجح دکتر یوسف قرضاوی استاد فقه مقارن در عصر کنونی بر این است که جنین پس از چهار ماه و نفخ روح در آن به عنوان یک انسان کامل محسوب می‌شود و هرگونه جنایت بر آن به مثابه جنایت بر انسان کامل است؛ تا آن جا که قوانین شریعت به زن حامله اجازه می‌دهد که ماه رمضان را به خاطر صیانت از حیات جنین افطار نماید و همچنین به خاطر حفظ جنین تاخیر قصاص از زن حامله محکوم به قصاص و یا محکوم به رجم را واجب می‌داند. موضوع (نفخ روح) ماسوای حیات حیوانی محض است و حیات حیوانی مسبوق بر حیات انسانی (نفخ روح) می‌باشد. بعضی از فقهای معاصر و متخصصین فقه مقارن در صورت نیاز و ضرورت سقط جنین را جایز دانسته‌اند و از نظر آنان جنین در چنین مرحله‌ای یک مایع محض و یا علقه‌ای از خون و یا مضغه‌ای از گوشت پاره است. دکتر قرضاوی تصریح می‌دارد که اگر از طریق علمی موثق ثابت گردد که جنین در شکم مادر ناقص الخلقه و یا به شدت ناقص‌العضو باشد که زنده ماندن آن بعد از ولادت یا در آینده برای خود و خانواده‌اش موجب عذاب و مشکلاتی باشد در اینجا به مفاد قاعده (الضرر یدفع بقدر الامکان) ضرر را به قدر امکان باید دفع کرد، سقط آن را جایز دانسته‌اند. Abortion and its laws in Islamic jurisprudence, is one of the important issues in religious domains and by the evolution and progress of sciences, this issue has entered into the realm of science and medical societies too. Islamic jurisprudence can not be passive in dealing with current demands and exigencies, and also it can not retreat from the progresses of science or does not follow or synchronize itself to science as new scientific findings become available. The emergence of new diseas-es and dilemmas will affect the comprehension of some essentials of jurisprudential principles, perception of different sub-jects and concepts and even inferences from religious texts; therefore the researchers of religious seminaries which pre-serve the Islamic jurisprudence, should more than ever familiarize themselves with different schools of thought and opinions and consider and reconsider important jurisprudential subjects based on new scientific achievements. The subjects which have been addressed in this article are as follow: 1. Defining fetus, 2. Developmental stages of fetus such as zygote, 3. The duration of each fetal stage, 4. The disagreement among Islamic jurisprudents on the application of the term fetus to an entity that has not yet taken the form of a human and whether one can consider the application of abortion laws to it, and 5. The stages of pregnancy in which abortion is permissible. In Imam Mohammad Gazellis opinion, abortion is strictly prohibited but there is disagreement on this issue among different schools of Islam and contemporary scholars. a) Hanafite schools point of view on abortion: In the textbooks of Hanafite jurisprudents like "Aldor al-Mokhtar” it has been stated that abortion can be performed before the inspiration of soul, that is before the end of the forth month of preg-nancy; although the jurisprudents of this school have not prohibited abortion before the inspiration of soul into the body. b) Malikite schools point of view on abortion: They do not allow the expulsion of zygote even before the fortieth day of pregnancy and even they do not spare any room for exceptions. c) Shafiite schools point of view: The Shafiite jurispru-dents have two opinions on this issue: 1. An opinion which prohibits abortion after conception and even before the end of the fortieth day of pregnancy. 2. Some others, among them Abou-Isacc Marvazzi and Shebra Melsi, by referencing to Abou-Hanifas thesis, have exempted abortion in zygotic and blood-clot stages, have accepted legal pleas and have allowed abortion in both situations, although Imam Mohammad Gazelli even prohibits abortion of zygotes in any stage. d) Hanbalite schools point of view: The jurisprudents of this Islamic school do not allow abortion after the fortieth day of pregnancy. e) Zahirites schools point of view: The jurisprudents of this school do not allow abortion under any circums-tances and do not authorize any excuses or exceptions for abortion. f) The preponderant view amongst the schools: The contemporary jurisprudence teachings master, Dr. Abdol-Karim Zeidan in “Al-Mofasal” has stated that if abortion is nece-ssary as a medical treatment or it is a legal problem and the fetal stage is before the inspiration of soul, before the end of the fourth month of pregnancy, abortion is permissible from the Shariah or Islamic law point of view and even some belie-ve abortion as permissible before the end of the fourth month with or without any excuses. Sheik Mohammad Shaltout, the former president of Al-Azhar University says: If it is strongly proven that the survival of the fetus after its coming to exis-tence will face difficulties and even death, the general laws of Shariah, order us to "the least two losses". Nowadays, some of Islamic scholars permit abortion because of the mischief of the contemporary time and social problems. The views of Dr. Josef Gharzavi, the master of contemporary Islamic jurisprudence, depict that fetus is regarded as a complete human after the fourth month of pregnancy and its soul inspiration and any crime committed to it is similar to crime committed to a complete human and even the laws of Shariah allow pregnant women to break their fast in Ramadan to preserve the life of the fetus and even they delay the avenge for blood of a condemned pregnant women to death to a time after delivery or likewise the stoning of a pregnant women. The subject of soul inspiration is different from pure ani-mal life and animal life is antecedent to human life (inspiration of soul). Some contemporary Islamic jurisprudents and contemporary jurispru-dence specialists have permitted abortion in situations that are exigent and imperative and they believe that fetus is in the form of pure fluid, a clot of blood or a mixture of meat loaves. Dr. Gharzavi affirms that if it is proven scientifically scien-tific, that the fetus in its mothers womb has anomaly or has serious malformations and its viabi-lity in future will cause torment and problems for himself/ herself and the family, based on the rule of repelling or warding off the loss as much as possible, has permitted abortion. سقط جنین، فقه مقارن، دمیده شدن روح Abortion, Contemporary Islamic jurisprudence, Soul inspiration 369 375 https://www.jri.ir/article/202 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/202.pdf AhmadNemattiDepartment of Islamic Jurisprudence, Faculty of Theology, University of Islamic Sects, Tehran, Iranاحمدنعمتي465

en اسقاط عمدي جنين از ديدگاه فقه اهل سنت اين مقاله پس از بيان علل گوناگوني كه زمينه اسقاط عمدي جنين را فراهم مي‌آورد، در جستجوي پاسخ اين پرسش است كه ديدگاه فقهاي اهل سنت درباره حكم اسقاط عمدي جنين، هنگامي كه ادامه بارداري موجب تهديد جان يا سلامت مادر مي‌شود چيست؟ پاسخ پرسش ياد شده را بايد با بخش‌بندي دوره زندگي جنين به دو مرحله پيش از دميده شدن روح و پس از آن و همينطور با بخش‌بندي فقهاي اهل سنت، به فقهاي گذشته و معاصر و همينطور با توجه به چهار مذهب فقهي مشهور اهل سنت، پي‌گيري كرد. در هر يك از بخش‌هاي ياد شده، بايد به ملاك مبنايي كه فقهاي اهل سنت ديدگاه خود را بر آن استوار ساخته‌اند، دست پيدا كرد؛ زيرا دست‌يابي به ملاك و مبناي ديدگاه آنها، دست كم تا اندازه‌اي مي‌تواند حكم ديگر عللي را كه زمينه اسقاط عمدي را فراهم مي‌سازد، روشن كند؛ اگرچه آنان به حكم مورد نظر، تصريح نكرده باشند. ظاهر سخنان همه فقهاي گذشته اين است كه اسقاط عمدي جنين، پس از دميده شدن روح، اگرچه براي نجات جان مادر باشد، جايز نيست؛ زيرا جنين در اين مرحله «نفس» است و مشمول آيه‌اي مانند «لاتقتلوا النفس التي حرم الله». مي‌گردد. درباره اسقاط عمدي جنين، پيش از دميده شدن روح، با توجه به ديدگاه‌هاي گوناگوني كه از مذاهب مشهور فقهي از جمله بيشتر فقهاي معاصر اهل سنت، ياد گرديده، هنگام تهديد جان مادر نه تنها اسقاط جايز، بلكه مي‌تواند واجب باشد؛ زيرا جنين در اين هنگام داراي نفس نيست و مشمول آيه ياد شده نمي‌گردد. از اين رو در تعارض ميان زندگي موجود داراي نفس (مادر) و موجودي كه فاقد نفس است و شيء ناميده مي‌شود (جنين)، زندگي موجودي كه نفس دارد برتري داده مي‌شود؛ زيرا در اين هنگام، با توجه به مبناي «اخف الضررين» نجات جان مادر، «كمترين زياني» است كه جامعه انساني متحمل خواهد شد. درباره اسقاط عمدي پس از دميده شدن روح، برخي از فقهاي معاصر، بر اين باورند كه بدون عذر معقول اقدام به سقط جنين جايز نيست و برخي ديگر، بدون عذر معقول آنرا جايز مي‌دانند. به هر روي از نظر هر دو گروه، چنانچه ادامه بارداري جان مادر را تهديد كند، از آنجا كه روشن‌ترين مصداق عذر معقول تحقق مي‌يابد، اسقاط، نه تنها جايز بلكه واجب خواهد بود. The present article discusses briefly the different reasons for induced abortions and it then seeks the answer to this question by explaining the views of Sunnite jurisprudents on abortion when the continuation of pregnancy threatens the life or the health of the mother. In the authors view, the answer to this question becomes possible after dividing the life of the fetus into two stages, before and after soul inspiration, dividing Sunnite jurisprudents into past and present and also with regard to four major Sunnite schools. In each case we should find the basic criterion and the bases on which the Sunnite jurisprudents have established their views, because this attempt may at least bring to light the decrees on abortion and the reasons for which these decrees have been issued, although they have not been directly stated. The past jurisprudents views on abortion have the kind of air that abortion after the inspiration of life even for rescuing the mothers life is not permissible, as the fetus in this stage has "self" and a verse in Koran applies to it in this regard, "Do not kill the self as this has been prohibited by God". Regarding different views stated by major Sunnite jurisprudents on abortion before soul inspiration, when the mothers life is in danger it is understood that abortion is not only lawful but also imperative as the fetus has no soul and it does not contradict the mentioned verse of Koran. In the conflict between the life of a being "the mother" and an entity that has no life, soul or self, and it is regarded as an object "the fetus", the life of the one has priority which has soul, as based on the justification for "the least losses" saving the life of the mother is the least loss sustained by the human society. But on abortion after soul inspiration, some contemporary jurisprudents believe that it is considered unlawful if it is committed in the absence of any reasons, but some say it is lawful even in cases where there are no rational excuses for them. Nevertheless both groups believe that if the conti-nuation of pregnancy will threaten the life of the mother, a justifiable reason is met for abortion and it is not only lawful but also obligatory. سقط جنین، فقه اهل سنت، قتل نفس، دمیده شدن روح، سقط جنین عمدی Abortion, Sunnite jurisprudence, Induced abortion, Murder, Soul inspiration 375 390 https://www.jri.ir/article/203 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/203.pdf SaeedGhomashiDepartment of Law, Faculty of Liberal Arts, Kashan University, Kashan, IranسعيدقماشيSaeedghomashi1341@yahoo.com466

en سقط جنين در فقه اسلامي از نظر پزشكي سقط جنين عبارت است از انداختن حمل ناقص‌الخلقه و يا ناتمام، خواه از جانب زن باشد يا غير او. جنين بر دو قسم است؛ جنين داراي روح و حيات انساني و جنين فاقد روح. در حرمت سقط جنين در فرض اول ميان شيعه و سني اختلافي وجود ندارد؛ زيرا جنين داراي نفس است و براساس تمام آيات و احاديث قتل انسان محسوب مي‌شود. در قسم دوم جمعي از اهل سنت آن را جايز مي‌دانند؛ اما شيعيان آن را حرام مي‌دانند، هر چند در اين فرض استثنائاتي نيز وجود دارد. اين مقاله به طرح دو مبحث مهم پيرامون سقط جنين مي‌پردازد؛ مبحث اول، مساله دميده شدن روح در جنين است. بعضي از پزشكان معتقدند كه جنين فاقد حيات نداريم و حتي حيوانات منوي (اسپرماتوزوييدها) مرد و تخمك مؤنث قبل از عمل لقاح نيز حيات دارند. برخي ديگر معتقدند كه جنين مدتها قبل از اينكه مادر، حركت او را در رحم خود احساس كند حركت دارد؛ ولي كيسه او بزرگ و خود او كوچك است. اما وقتي جنين بزرگ مي‌شود كيسه برايش كوچك مي‌شود و مادر حركت پاي او را احساس مي‌كند. در اين باره بايد گفت كه اثبات امور حسي توسط طب را بايد بدون چون و چرا پذيرفت. اما بايد دانست كه مقصود فقها منحصراً حيات نيست؛ بلكه حيات انساني است كه از نفخ روح به بدن تحقق مي‌يابد. حيات از نظر فلاسفه قديم داراي انواعي است: نباتي، حيواني و انساني. حيات نباتي نيازمند غذا، تنفس، حرارت و ... مي‌باشد، حيات حيواني علاوه بر اين امور نيازمند احساس و حركت اختياري است. حيات انساني افزون بر احساس و حركت، قابليت ادراك كليات را نيز دارد و اثر نفس ناطقه مجرد مي‌باشد. در هر حال مقصود دانشمندان اسلامي از حيات جنين، حيات انساني مي‌باشد. وجود انساني امروز علاوه بر دلائل عقلي و ديني، دلايل علمي هم پيدا كرده است. از نظر طب امروز تقسيم‌بندي‌هاي ديگري هم براي حيات و مراحل آن وجود دارد. اما انتظار درك كيفيت تعلق روح به بدن جنين از علم طب نمي‌رود. علم در محسوسات نفوذ مي‌يابدو در فلسفه و امور ديني جز سكوت راهي ندارد. ماترياليستها با خارج شدن از مرزهاي علم و انكار احكام عقل و فلسفه دچار اشتباه شده‌اند؛ زيرا بين علل فيزيكي و روحي تناقضي نيست و فلسفه، علل عقلي را در طول علل مادي ثابت مي‌كند نه در عرض آن؛ هر چند كه عده‌اي از ماترياليستها و حتي موحدين در اين امور راه خطا پيموده‌اند. روح انسان، مجرد از ماده و لواحق آن مانند زمان و مكان است؛ ولي به عنوان يك موجود ممكن‌الوجود متناهي و داراي ماهيت است. بر خلاف وجود خدا كه مجرد از ماده و ماهيت است. روح در جسم حلول نمي‌كند و در آن، جا ندارد و بر بدن سوار نيست. روح مدبر بدن است و علاقه آن تدبيري است. ولي حقيقت اين علاقه از نظر فلسفي، ديني و علمي روشن نيست. از تعلق تدبيري روح به بدن، حيات در پيكر آدمي دميده مي‌شود و نفخ روح به معناي حيات است كه در بدن حلول مي‌كند. (نفخت فيه من روحي) خود روح منفوخ نيست بلكه منفوخ از جانب روح است، منظور از منفوخ، حيات است. به هر حال حيات در جنين پس از چهار ماه پديدار مي‌شود؛ اما روز و ساعت آن مشخص نيست. در بخش دوم اين مقاله، حكم سقط جنين در فروض زير مورد بررسي قرار مي‌گيرد: در فرضي كه يقين به مردن سقط وجود دارد؛ موردي كه بقاي جنين مستوجب مرگ مادر شود؛ موردي كه بقاي حمل موجب آسيب رسيدن به سلامت مادر مي‌شود؛ فرضي كه حمل يا ولادت آن مستلزم حرج شديد براي مادر شود؛ حكم حمل خوشه‌اي و حكم سقط حمل ناشي از زنا. From medical point of view, abortion is the expulsion of partially formed fetus or abortion of an incomplete pregnancy by the mother or another person. In Islamic religious beliefs, fetus is regarded as two forms: fetus with soul and human life and fetus without any soul. On prohibition of abortion in the first case, there is no difference between Shiites and Sunnites, as fetus in this case has self or soul and based on all the versus and traditions of Islam, its abortion is counted as murdering a human. In the second case, some Sunnites allow its abortion but Shiites prohibit this one too, of course aside from some exceptions. This paper tries to dis-cuss two important issues on abortion; the first one is the soul inspiration of the fetus. In this regard some medical doctors believe that there is not such a thing as lifeless fetuses and even some believe that even spermatozoids and ova have life before conception. Some others believe that fetus has movements long be-fore its movements are detected by the mother and this is due to the tininess of the fetus and largeness of the fetal sac, but upon the growth of the fetus its movements are perceived. It is to be said that we have to accept all the sensory issues that are proven by medicine without any question. But it should be noted that Islamic jurisprudents do not solely mean life, but human life which is made of the inspiration of life into the body. Life has different types in ancient philosophers’ opinion: Vegetative, animal and human. Vegetative life is in need of food, respiration, temperature, and … Animal life is in need of the senses and voluntary movements, aside from the previously mentioned ones. Human life has the ability of intuition in addition to the senses, movement, etc and this capability is due to the effects of his abstract rational soul. Nowadays, scientific evi-dence has been added to rational and religious reasons for the existence or being of humans too. From medical point of view, there are other classifications for life and its stages, but there is not much expectation from medical science to comprehend the state of possession of soul by fetus. Science penetrates in the sen-sory world but has no other choice except resorting to silence in the worlds of philosophy and religion. Materialists have made a mistake for stepping out of the boundaries of science by denying the injunctions of rationality and philosophy; as there is no conflict between physical and spiritual causes, although some theo-logians have made mistakes on this issue too. The human soul is disengaged or isolated from matter and its appendages like time and place; but as a contingent being it is finite and has essence, contrary to the exis-tence of God which is immaterial and has no essence. Soul does not incarnate into the body and does not have a specific place in it, nor does it mount on it. Soul is the expedient of the body and has expediential affinity to it, but the truth of this affinity is not philosophically, religiously or scientifically known. From this expedient belonging of soul to body, life is blown into the body and this inspiration of life into the body is called life. This is not the blownability of soul but blowability by soul, therefore the meaning of blow-nability is life. Though life appears in the fetus after 4 months of pregnancy, but its exact day and time is not known. In the second part of the paper, abortion is studied on the following premises: In the premise that there is certitude for the death of the fetus, in the premise that fetus lives on but it will end in the mothers death or the premise that it will harm the health of the mother, the assumption that the birth of the fetus will cause severe hardship for the mother, in the case of hydatidiform mole and abortion in the case of illegitimacy. سقط جنین، علم، فقه اسلامی، شیعه و سنی، ممنوعیت، زندگی نباتی، حیوانی و انسانی، دمیده شدن روح، حرج Abortion, Science, Islamic jurisprudence, Shiites and Sunnites, Prohibition, Vegetative, Animal and human life, Soul inspiration, Hardship 390 398 https://www.jri.ir/article/204 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/204.pdf AsefMohsenniآصفمحسني467

en تحولات قانون سقط جنين استراليا در آينه روند جهاني با مروري كوتاه بر قوانين ايران و مباني حقوقي آزادي قانونمند آن مطالعه تاريخچه و سير تحولات حقوق جزايي كشورهاي مختلف نشان مي‌دهد كه قبلا سقط جنين در بسياري از كشورها منجمله استراليا جرم تلقي گرديد و مستوجب مجازات بوده است. از طرفي سقط جنين يك پديده جهاني اجتناب ناپذير است و آمار جهاني در سال 1990 تعداد ساليانه آن را بين 36 تا 53 ميليون فقره تخمين زده مي‌شود كه صرفاً حدود يك سوم از اين تعداد به طور قانوني و در كلينيك‌هاي بهداشتي و مجهز انجام شده بوده‌اند. براساس آمار ارائه شده توسط سازمان بهداشت جهاني در سال 1990 شصت و يك هزار فقره مرگ و ميرمادران باردار به علت سقط جنين ناسالم بوده است. درصد بالاي مرگ و مير مادران باردار به‌علت سقط جنين غير بهداشتي خصوصاً در كشورهاي فقيرتر يكي از نگراني‌هائي بود كه در كنفرانس جمعيت و توسعه سال 1994 سازمان ملل متحد در قاهره مورد ارزيابي قرار گرفت. عواقب و مشكلات ناشي از ممنوعيت مطلق سقط جنين باعث شد كه كشورهاي زيادي با نگرشي واقع بينانه سقط جنين قانونمند را در شرائط خاصي اجازه دهند. در مقابل تعدادي از كشورها منجمله ايران هنوز قوانين مربوط به سقط جنين خود را مورد بازنگري واقع بينانه قرار نداده‌اند و اجتماع آنها از عواقب سوء اين قوانين مطلق رنج مي‌برد. اين مقاله ضمن مروري بر تحول قانونگزاري كشور استراليا در مورد سقط جنين، بازنگري منطقي و انعطاف بعضي كشورها را در خصوص اين پديدة اجتماعي بررسي مي‌كند و با اشاره مختصر به مباني فقهي و اجتماعي، لزوم جواز سقط جنين قانونمند در ايران را توجيه و نتيجه‌گيري مي‌نمايد. The study of historical development of criminal law in different countries shows that abortion has initially been regarded as a crime with severe punishment in many countries, including Australia. Abortion is an inevitable universal phenomenon, and according to statistics released in 1990, the worldwide number of attempts for abortion was estimated to be between 36 to 50 million a year, which only one third of them were carried out legally and with access to modern clinical and pharmaceutical facilities. On the basis of statistics provided by World Health Orga-nization (WHO) in 1990, around 61000 pregnant mothers lose their lives every year due to un-safe abortions. The high percentage of maternal mortalities, particularly in the third world count-ries, was scrutinized and recognized as a big concern in the Population and Development Confe-rence held in Cairo in 1994. Consequences and difficulties due to the absolute prohibition of abortion, promoted the legislative and executive bodies of many countries to more realistically allow legal abortions under particular circumstances while, still no realistic changeovers have been accorded in laws of abortion in some other countries, including Iran, and accordingly, people in these countries are suffering from the absolute prohibition of abortion. Upon review-ing the development of abortion laws in Australia, this article studies the logical flexibility of some countries over the social phenomenon of abortion and relevant reforms of laws in those countries. By analyzing the social and jurisprudential bases and resources of law, the article also reaches to a conclusion that necessitates law reform, and allows practice of legal abortion under defined circumstances in Iran. تحلیل قانونی، سقط جنین، ایران، استرالیا، بین الملل Abortion, Law, Reform, Prohibition, Australia, Iran 398 410 https://www.jri.ir/article/205 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/205.pdf Seyyed HadiHosseiniPrivate Law Department, Law Faculty, Tehran Central Branch, Islamic Azad University, Tehran, Iranسيد هاديحسينيdr_hosseini_law@yahoo.com468

en سقط جنين و حقوق بشردر آئينة حقوق بين‌الملل مطالعه درمورد مسأله سقط جنين از دريچه حقوق بشر و اظهار نظر علمي درباره مشروعيت يا عدم مشروعيت آن، مستلزم توجه به اين معناست كه حقوق بشر، گرايشي از حقوق بين‌الملل است كه مأخذ آن اراده كشورهاست و اصولاً در معاهدات وعرف بين‌المللي عينيت مي‌يابد. حقوق بين‌الملل شاخه‌اي از علم حقوق در مفهوم عام به شمار مي‌رود كه ابزاري در دست بشر مدني الطبع براي نزديك ساختن اراده‌ها و تبيين مكافات تخطي از قواعد راجع به نظم عمومي است. امروزه حقوق بشر كه معطوف به ارزش‌هاي ذاتي انسان بوده و از حيطه اراده كشورها خارج است و صرفاً بايد توسط دولتها تدوين و مرعي گردد و بدين اعتبار قابل اعطاء يا حتي اعراض نيست، در اثر تحولات شتابنده جامعه بين‌المللي، آنچنان مورد توجه قرار گرفته كه حقوق در مفهوم عام را متأثر از خود ساخته است. مؤلفه اصلي اسناد تدوين كننده حقوق بشري بين‌المللي، انسان و حقوق متعلق به ذات اوست؛ بدين سان مي‌توان بر آن بود كه انسانيت در مفهوم عام آن مورد نظر حقوق بشر است. بنيادي‌ترين حق بشري كه فقط در سايه آن امكان برخورداري از ساير حقوق ميسر مي‌شود، حق حيات است كه در تمامي اسناد مرتبط مورد توجه قرار گرفته است. با اين وصف، حقوق‌ بشري در طول يكديگر قرار نگرفته و تابع سلسله مراتب نيستند؛ بلكه هر يك لازمه، مكمل و در حقيقت مقتضاي ذات ديگري هستند. از اين روي تمكين در برابر حق انسان بر حيات، فارغ از توجه به ساير حقوق او از قبيل حق اختيار، به منزله نفي ارزش شأن ذاتي موجودي است كه خداوند او را بر هيأت خود آفريده است. توجه به مقوله سقط جنين، امري پيچيده و مستلزم لحاظ قرار دادن تعارض برخي حقوق متعلق به ذات بشر است كه مشخصاً عبارتند از: حق جنين، كه از نظر علوم پزشكي و زيست‌شناسي داراي ژنوم انساني بوده و انسان محسوب مي‌شود، حق حيات و حق زن بر اختيار نحوه زندگي و اصولاً انتخاب روش مادري در جريان حيات خويش است. علت عدم توجه دقيق غالب اسناد بين‌المللي حقوق بشري به مسأله بسيارمهم سقط جنين، در حقيقت ريشه در همين تعارضات دارد كه در يك تحليل نهايي واجد آثار محدود كننده‌اي بر هر دو حق مذكور هستند. تئوري‌هاي سياه و سفيد طرفداران و مخالفان سقط جنين كه ناشي از نگرش‌هاي دگماتيك متافيزيكي يا انسان گرايانه محض به نفع جنين يا مادر است و نمي‌تواند در حل چنين تعارضي راهگشا باشد؛ زيرا تعارض مورد بحث ناشي از مسائل تئوري نيست؛ بلكه دقيقاً نقطه شروع تقابل واقعيات و حقوق در بعد خاصي از حيات اجتماعي بشر است. علت عدم توجه دقيق غالب اسناد بين‌المللي حقوق بشري به مسأله بسيار مهم سقط جنين، در حقيقت ريشه درهمين تعارضات دارد كه در يك تحليل نهايي واجد آثار محدود كننده‌اي بر هر دو حق مذكور است. بدين ترتيب گرچه ترديدي در انسان بودن جنين و در نتيجه حق او بر حيات در سياق حقوق بشر وجود ندارد، با اين حال نبايد فراموش نمود طبيعت بشر مركب از عناصر متعارض و تحول يابنده است و از همين روي حقوق بشر را نمي‌توان فارغ از تعارضات و تحولات محيط بر آن كه ناشي از طبيعت و نيازهاي ناسوتي اوست، مورد بررسي قرارداد. بنابراين چنانچه براي درك و برآوردن حداقل نيازهاي انساني گامي برداشته نشود، بشر به حكم اضطرار و به عنوان يك چاره براي تأمين همان نيازهاي حداقل، فارغ از ملاحظات اخلاقي و ارزشي، ممكن است مبادرت به نقض حقوق ساير انسانها كند. Studying abortion from Human Rights views and making a statement about its legality or illegality, requires us to know that human rights is a part of International Law, which is based on the will of states as the mem-bers of international community, and it is materialized in international conventions and customs. Internatio-nal Law is a main branch of science of Law which is a tool in the hands of the civilized man to draw the different wills closer and to enact punishment for breaching the rules pertaining to Public Order. In the con-temporary era, human rights which is inclined towards the inherent values of human beings and is outside the reach of the will of states and accordingly should be just codified and respected by governments, and in this respect can not be granted or even waived, with regard to the rapid changes in the international commu-nity, already is under such a great attention that has affected Law in its whole concept. The main issue in all international human rights instruments is human being and the intrinsic rights belonging to his nature, accordingly it can be deduced that humanity as a whole, is the real concern in human rights. Notwithstand-ing, the most fundamental right of human beings through which enjoyment of other rights is possible, is the Right to Life which is considered by all the relevant instruments. Different human rights are not based on hierarchy but each of them is complimentary or supplementary to the others, therefore submitting to this right without considering and respecting the other human rights i.e. freedom of choice, actually would end up in negating the intrinsic values of mankind which has been created by God in his figure. Abortion is a complicated issue and necessitates considering the contradicting rights inherent in human nature namely: the right of fetus, which according to medical and biological sciences bears human DNA and therefore should be considered a human being, the right to life and the right of women to choose the walks of life they choose, especially when one chooses the kind of motherhood she wishes during her life. The reason why most international human rights instruments do not carefully address this important problem is rooted in the mentioned conflicts which in a broad analysis have a restricting effect on the rights of the two parties. The black and white theories of those who approve or criticize abortion, which is based on pure metaphysics or humanism, to the benefit of either the unborn child or the mother, can not help to elucidate this problem because the mentioned inconsistency is not entrenched to the theoretical debates but is considered as the exact starting point of encountering reality and law in a particular aspect of social life. Although in our views, there is no uncertainty about the human characteristics of the fetus, hence about his right to life, we have to remember that the nature of human beings consists of opposing and at the same time evolutional elements, therefore human rights can not be studied devoid of consideration of all conflicting problems and developing issues concerning this complex nature with its earthly needs. If no steps are taken to comply with the minimum standards in the mankind’s life, he, as a result of distress or as seeking a solution to his problems, without contemplating about ethics and values, may infringe the rights of others, including his own child’s. قانون بین الملل، سقط جنین، حقوق بشر، انسانیت، حق حیات International law, Abortion, Human rights, Humanity, Right to life 410 441 https://www.jri.ir/article/206 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/206.pdf Amir HasanMehrganDepartment of Science and Research, Azad Islamic University, Tehran, Iranاميرحسينمهرگانa_mehrgan@yahoo.com469

en كاهش جنين در حاملگي چند قلويي با استفاده از روش‌هاي نوين كمك باروري (ART) تاكنون بيش از يك ميليون نوزاد حاصل از IVF و ميكرواينجكشن (ICSI) در سراسر دنيا متولد شده‌اند. يكي از عوامل قابل توجه و مراقبت در درمان ناباروري، بروز چندقلويي است كه به دنبال مصرف داروهاي تحريك كننده تخمدان، Embryo Hatching و انتقال تعداد بيشتر جنين به منظور موفقيت درحد بالاي بارداري در زمان انتقال جنين به وجود مي‌آيد. براي كاهش اين معضل و اختلالات پيش‌روي در زمان بارداري از روش كاهش جنين به دو منظور اساسي استفاده مي‌گردد: 1- كاهش جنين در بارداري‌هاي سه قلويي و يا بيشتر براي پيشگيري از عوارض جنيني و مادري 2- كاهش جنين انتخابي در موارديكه يك يا چند جنين، ناهنجاري و يا اختلال كروموزومي دارند. كاهش جنين به روش‌هاي ذيل انجام مي‌گيرد: از طريق ديلاتاسيون سرويكس و ساكشن يك يا چند جنين، از طريق ترانس واژينال با استفاده از سونوگرافي و همچنين از طريق ترانس ابدومينال با استفاده از سونوگرافي. اگرچه شايد پزشكان علاقه‌اي به اقدام درماني كاهش انتخابي تعداد جنينها در حاملگي‌هاي چندقلويي نداشته باشند ولي آنها بايستي از روند عملي و آمادگي براي مداخله در مواقع ضروري براساس مباني اخلاقي و شرعي و براساس درخواست و يا نياز زوج، آگاهي داشته باشند. اولين اقدام، خصوصاً براي مراكز درمان ناباروري، در اين موارد اقدام جهت كاهش و يا جلوگيري از بوجود آمدن اين حالت است. اگرچه كاهش انتخابي جنينها بر حسب ضرورت از نظر اخلاقي و شرعي پذيرفته شده است، ولي قبل از هر اقدامي ارائه مشاوره درمان ناباروري ضروري است و بايستي شامل بحث خطر حاملگي چندقلويي و مباحث اخلاقي پيرامون كاهش انتخابي جنينها قبل از انتقال جنين به رحم باشد كه عدم اطلاع از آن مي‌تواند مشكلات بعدي را دو چندان نمايد. اين بررسي جنبه‌هاي پزشكي، اخلاقي، شرعي و همچنين تكنيك‌هاي مورد استفاده در كاهش انتخابي جنين در حاملگي‌هاي چندقلويي كه به وسيله تحريك دارويي تخمك‌گذاري و روش‌هاي لقاح خارج رحمي شكل گرفته است را مورد مطالعه قرار مي‌دهد. استفاده از اين روش در كاهش انتخابي جنين موجب كاهش خطر سقط، زايمان‌هاي زودرس، فرزندان نارس، فرزندان معلول و يا مردن جنين داخل رحم خواهد شد كه در غير اين صورت خطر اين موارد همزمان با افزايش تعداد جنينها افزايش مي‌يابد. By the means of assisted reproductive technologies (ART), such as in vitro fertilization (IVF) and intracyctoplasmic sperm injection techniques (ICSI), more than one million infants have been born throughout the world. One of the interesting happenings in infertility treatment pro-cedures, that needs to be addressed, is the occurrence of multiple pregnancies which is usually seen following the use of ovary stimulating medications, embryo hatching and transference of a high number of embryos for higher success rates. For reducing the chances of this problem and preventing subsequent complications during pregnancy, embryo reduction is employed for two purposes: 1. Embryo reduction in triple or higher pregnancies, for the prevention of fetal and maternal complications and 2. Selective embryo reduction in cases where one or more fetuses have malformations or chromosomal defects. Embryo reduction methods: Dilatation of cervix and suction of one or more fetuses, via transvaginal route, by the help of sonography and trans-abdominally by the use of sonography. Although medical doctors might not be eager enough to know about embryo reduction in multiple pregnancies, but they have to know about the pro-cedures and be prepared for medical interventions in emergencies, based on ethical and legal principles or on the request of patients. The first step, especially in infertility clinics, is reducing the chances or preventing the occurrence of these instances. Although selective reduction of embryos is ethically and legally accepted, but before any moves taken, offering infertility coun-seling is essential and it should include the expression of the risks of multiple pregnancies and ethical issues in embryo reduction before the transference of embryo(s) to the uterus, as lack of information on these subjects may lead to more problems afterwards. This study reviews the medical and ethical aspects of the issue and also introduces embryo reduction techniques in multiple pregnancies,in methods employing ovarian stimulating medications and in in vitro fer-tilization techniques. This method of embryo reduction, will reduce the risks of abortion, pre-mature births, birth of malformed children and fetal demise,otherwise these would be the case if measures are not taken to correct the problem. کاهش جنین، بارداری چندقلویی، اختلال کروموزومی، روشهای کمک باروری، ترانس واژینال، ترانس ابدومینال Embryo reduction, Multiple pregnancies, Chromosomal defect, Assisted Reproductive Techniques, Transvaginal, Trans-abdominal 441 450 https://www.jri.ir/article/207 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/207.pdf Seyyed MehdiAhmadiIsfahan Fertility and Infertility Center, Isfahan, Iranسيد مهدياحمديdoctor_ahmadi@hotmail.com281Mohammad MehdiAkhondiReproductive Biotechnology Research Center, Avicenna Research Institute, ACECR, Tehran, Iranمحمدمهدیآخوندی21ZohrehBehjati ArdakaniAvicenna Infertility Clinic, Avicenna Research Institute (ACECR), Tehran, Iran20

en روشهای متداول در انجام سقط جنایی و علل مرگ و میر ناشی از آن اجساد مادراني كه به دليل سقط جنائي در سالن تشريح پزشكي قانوني و يا در شرايط بحراني به دنبال سقط جنايي در بيمارستانها ديده مي‌شوند، به علت چشم‌پوشي بر واقعيتي اجتماعي است كه متأسفانه تاكنون تدبير جدي براي يافتن راه حل مناسب آن انديشيده نشده است. فوت حدود 80 هزار زن در سال به دنبال سقط‌هاي غيرقانوني در سطح جهان كه لزوماً مرگ 80 هزار كودك را نيز به همراه خود داشته است و وجود 10% سقط غيرقانوني از مجموعه موارد سقط در ايران، اهميت بررسي و کنکاش بيشتر اين موضوع را در بين متخصصين و مسئولان نشان مي‌دهد. ختم ارادي حاملگي قبل از كسب توانائي جنين براي زندگي خارج از رحمي، بدون كسب مجوز قانوني به عنوان سقط جنايي شناخته مي‌شود. اقدام به اين امر معمولاً توسط خود فرد يا افراد ناآگاه و پزشكان و پرستاران متخلف و بعضاً با روش‌هاي غيرعلمي انجام مي‌شود. اكثر سقط‌هاي جنائي درطي ماه‌هاي دوم و يا سوم بارداري با استفاده از داروها و يا با آسيب موضعي صورت مي‌گيرد؛ ولي در ماه اول بارداري، وارد شدن ضربه و صدمه به ناحيه شكم و لگن عامل ایجاد سقط می‌باشد. روش‌هاي سقط جنائي عبارتند از: 1- داروهاي سقط زا: اين داروها با مقادير كم، بي‌تاثير هستند ولي در مقادير بيشتر بدون اثر سقط‌زايي مستقيم با ايجاد اثرات توكسيك ايجاد سقط مي‌نمايد. 2- تركيبات سقط‌زاي موضعي: با اعمال اثر شيميايي خود در داخل واژن يا سرويكس منجر به سقط مي‌شوند. 3- ابزار و وسايل سقط‌زا: موثرترين روش براي سقط هستند و از طریق شستشوی داخل رحم، تزریق سریع و پرفشار مایع در رحم و یا استفاده مستقیم از اشیاء سخت یا فلزی مانند روش کورتاژ، به کار می‌روند. علل مرگ در سقط جنايي عبارتند: مرگ مهاري، شوك هموراژيك، سپتي سمي، مسموميت دارويي يا شيميايي، آمبولي هوا، آمبولي مايع آمينوتيك. آشنائي پزشكان و پرسنل درماني با موارد سقط جنين و علل منجر به مرگ مادران، همراه با آگاهي مسئولان و كارگزاران حكومتي، در ايجاد انگيزه براي يافتن راه حل در كنترل و كاهش سقط جنين در جامعه موثرخواهد بود. Introduction: Facing dead bodies of mothers due to criminal abortion in the dissecting hall of forensic medicine offices or in hospitals is due to the ignorance of a social reality which has not been addressed well by a decisive action for its solution or control. Unfortunately, eighty thousand maternal deaths occur each year in the world due to criminal abortions which are accompanied by the deaths of 80000 fetuses too. The 10% illegal abortion of all abortions carried out in Iran indi-cates the importance of the subject for consideration. The termination of pregnancy before fetal capability for extra uterine viability without any legal justification is considered criminal abortion. Mothers or inexpert people and sometimes delinquent medical personnel, commit criminal abor-tion, often in unscientific ways. Most cases of criminal abortion are committed during the second or third month of pregnancy by the use of different medications or local injuries, but in the first month it is usually done by blunt traumas to the abdominal or pelvic areas. Common methods of illegal abortion: 1. Abortificant drugs: Low doses of these drugs are ineffective, but in high doses without having any direct abortificant effect, result in abortion by toxifying the mother. 2. Local abortificants: These substances are applied in the vagina or onto the cervix and they will cause abortion by their chemical properties. 3. Instrumentation: These are the most effective methods used and are done via three methods: a) douching b) syringing c) direct instrumentation. Causes of death due to criminal abortions are: a) inhibition deaths or deaths because of overdosing, b) hemorrhagic shock, c) septicemia, d) drug or chemical poisoning, e) air emboli or f) amniotic fluid emboli. Conclusion: Familiarization of physicians and medical personnel with illegal abortions and causes of maternal deaths due to this problem and also an attempt to find a solution for its control or decrease, together with familiarization of authorities in Iran may finally lead to a solution and control of illegal abortions in the society. سقط جنائی، مرگ و میر، اتوپسی Criminal abortion, Morality, Autopsy, Abortificant drugs, Law, Toxicity 450 457 https://www.jri.ir/article/208 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/208.pdf MohammadKazemianEastern Azerbaijan Forensic Medicine Office, Tabriz, Iranمحمدكاظميانmohammad_kazemian@yahoo.com470

en سقط جنین، حق حیات مادر بررسی سقط جنین از منظر طب سقط جنین به خاتمه دادن عمدي يا غيرعمدي بارداری قبل از اینکه جنین قادربه ادامه حیات در خارج از بدن مادر باشد، اطلاق مي‌شود. در فرآيند بارداري تمامی تخم‌هایی که حاصل لقاح اسپرم و تخمک هستند، به مرحله لانه‌گزيني در رحم و ادامه بارداری نمی‌رسند و بارداری‌های متعددي به طور خودبخود به دلایل اشكالات جنینی و یا مادری، خاتمه می‌یابند. تعدادی از بارداریها نیز به طور اختیاری خاتمه داده مي‌شوند. در این میان، اعداد و ارقام مرگ مادرانی که در تنگنای پذیرش یا عدم پذیرش بارداری ناخواسته قرارمی‌گیرند و مبادرت به سقط جنین‌های خطرناک می‌کنند، قابل توجه است. اگرچه سقط جنین، در نگاه اول موضوعی طبی است؛ ولی حیطه‌های مختلف، هریک بر حسب زاویه نگاه خود، نظر کارشناسانه، قضاوت مدار و تعیین کننده، بر موضوع دارند و در اکثر مواقع، بحثها تئوری بوده و ذینفعان متفاوتی را مدنظر قرار می‌دهد. در این میان، به‌نظر مي‌رسد كه سلامت مادر چه با ادامه بارداری و چه با قطع بارداری کمتر مورد علاقه باشد؛ و حتی در مواردی که مادر یا جنین دچار بيماري است تصمیم‌گیری برای حفظ سلامت مادر و جنين منوط به اخذ نظریات ابعاد دیگراست. این مقاله، بدون اینکه موضعي موافق و یا مخالف درباره سقط جنین داشته باشد، اطلاعاتی درباره بارداری و سقط جنین به خواننده ارائه می‌دهد و خواننده در تجزیه و تحلیل و تصمیم‌گیری برای مداخلات ضروری آزاد گذارده مي‌‌‌شود. Abortion is the termination of pregnancy either spontaneously or intentionally before fetus develops sufficiently to survive outside its mother’s womb. Not all zygotes, which are the result of spermatozoid and ovum fertilization, will reach implantation stages and too many pregnancies terminate inevitably because of fetal or maternal causes. The data on maternal mortality rate and complications which unwanted pregnancies face and the number of attempts for induced abortions is considerable. Although, at the first glance, it seems that abortion is a medical issue, but diverse fields have their statements according to their approaches. These statements are often expertised, judgmental and incisive but most of them are theoretical dis-cussions and cover different beneficiaries and the mothers’ decisions, rights and health for the continuation or termination of pregnancy may be of the least concern. Even in the cases of the mothers’ or fetuses’ illnesses, the decision on maintaining the health of pregnant mothers de-pends on other dimensions of interest. This article, without agreeing or disagreeing with abor-tion, provides information on pregnancy and abortion, and the reader is left free for the analysis and decision making. بارداری، سقط جنین، سلامت مادر، حق، بارداری ناخواسته، سلامت زنان Pregnancy, Abortion, Mothers health, Rights, Unwanted pregnancy 457 465 https://www.jri.ir/article/209 https://www.jri.ir/documents/fullpaper/fa/209.pdf HouriehShamshiri-MilaniDepartment of Health & Community Medicine, Faculty of Medicine, Shahid Beheshti University of Medical Sciences, Tehran, Iranحوریهشمشیری میلانیmohammad_kazemian@yahoo.com471